Kapak çizimi: Alaçatı, İzmir. Taş bir evin avlu mutfağında yağda sote.
Çoğumuz bir şey duyarız: "Zeytinyağıyla kızartma yapılmaz, dumanlanma noktası düşüktür." Bu cümle o kadar sık tekrarlanır ki doğruluğunu sorgulamayız. Oysa son yıllarda yapılan laboratuvar çalışmaları, dumanlanma noktasının bir yağın ısıya ne kadar dayandığını anlatan iyi bir gösterge olmadığını ortaya koydu.

Isıya dayanıklılık, bir sayıdan fazlasıdır.
Çizimdeki yer: Bugünün bir Ege mutfağında zeytinyağında sote.
1. Dumanlanma Noktası Nedir?
Dumanlanma noktası, yağın belirgin biçimde duman çıkarmaya başladığı sıcaklıktır. Bu sayı, yağın hangi sıcaklıkta kötü kokulu uçucu bileşikler üretmeye başladığını gösterir; fakat yağın ısıtma sırasında yeni zararlı bileşikler oluşturup oluşturmadığını tek başına anlatmaz.
2. Asıl Ölçü: Polar Bileşikler
Yağ ısındıkça oksitlenir, parçalanır ve polimerleşir. Bu bozulmanın toplam ölçüsü olarak toplam polar bileşik (TPC) kullanılır. Birçok ülkede kızartma yağı, polar bileşik oranı yaklaşık yüzde 24–27'ye ulaştığında atılır.
Avustralya'da akredite bir laboratuvarda, Guillaume ve arkadaşlarının 2018'de yayımladığı çalışmada on farklı yemeklik yağ ısıtıldı. Aralarında en az polar bileşik üreten yağ natürel sızma zeytinyağı oldu; hindistan cevizi yağı ikinci sırada geldi. 180 °C'de 6 saatlik ısıtma sonunda natürel sızma zeytinyağında polar bileşik oranı yaklaşık yüzde 10,5 iken, tohum yağlarında yüzde 15–22 aralığındaydı. Araştırmacılar, dumanlanma noktasının yağın ısıtma performansını öngörmede zayıf olduğunu, oksidatif kararlılık ve çoklu doymamış yağ asidi miktarının çok daha iyi göstergeler olduğunu bildirdi. Çalışmanın yağın kendisi üzerinde yürütüldüğünü, yemek eklenmediğini de belirtmek gerekir.
Bunu biliyor muydunuz? Portekiz'de yapılan ve 2019'da yayımlanan bir derin kızartma çalışmasında, polar bileşik sınırı yüzde 25 alındığında fıstık ve kanola yağları 18–20 saat kızartmaya yeterken, natürel sızma zeytinyağı 28 saatin üzerinde dayandı.

Servis anı: Yağın aroması en çok pişen yemeğin üstüne gezdirildiğinde duyulur.
3. Neden Dayanıklıdır?
- Zeytinyağı ağırlıklı olarak tek doymamış yağ asidi olan oleik asit içerir; bu yapı, çoklu doymamış yağ asitlerine göre oksidasyona çok daha dirençlidir.
- Doğal fenol bileşikleri ve E vitamini, ısıtma sırasında oksidasyonu geciktiren antioksidanlar gibi çalışır.
- Linolenik asit oranı düşüktür; bu da akrolein gibi irkiltici bileşiklerin daha az oluşmasıyla ilişkilendirilmiştir.
4. Mutfakta Pratik Notlar
- Sebze sotesi, yumurta, tavada pişirme ve fırın gibi gündelik pişirmelerde natürel sızma zeytinyağı kullanılabilir.
- Yağı duman çıkarana kadar ısıtmaya gerek yoktur; yemeğin kendisi çoğu zaman bundan çok daha düşük sıcaklıkta pişer.
- Tekrar tekrar ısıtılan yağ bozulur; kızartma yağını yeniden kullanmak yerine her seferinde taze yağ tercih edin.
- Aromasının en güzel duyulduğu yer çiğ kullanımdır: pişen yemeğin üstüne, servis sırasında gezdirilen birkaç kaşık yağ.
Zeytinyağı sofrada nerede durur? Zeytinyağı, Akdeniz tipi beslenmenin temel yağıdır. Büyük gözlem çalışmaları ve PREDIMED gibi beslenme araştırmaları, zeytinyağını düzenli tüketenlerle ilgili olumlu bulgular bildirmektedir; bu bulgular çalışmalarda gözlenen ilişkilerdir. Zeytinyağı bir tedavi değil, dengeli bir sofranın parçasıdır.
Daye Hatun Zeytinyağı'nda Nasıl?
Daye Hatun Zeytinyağı (erken hasat, soğuk sıkım, natürel sızma), hem çiğ hem pişirmede sofranızın yol arkadaşıdır. Erken hasat bir yağın aromatik gücünü artırır; bu aromayı en iyi, yemeğin üzerine servis sırasında gezdirdiğinizde duyarsınız.
Daye Hatun Zeytinyağı yakında satışta olacak.
Doğru Bilinen Yanlışlar
“Zeytinyağı ısıtılınca zehirlenir.” Laboratuvar çalışmalarında natürel sızma zeytinyağı, ısıtma sırasında karşılaştırılan yağlar arasında en az polar bileşik üretenler arasında yer aldı.
“Dumanlanma noktası yüksek olan yağ pişirmeye daha uygundur.” Dumanlanma noktası, yağın ısıya dayanıklılığını tek başına anlatmaz; yağ asidi bileşimi ve antioksidanlar daha belirleyicidir.
“Zeytinyağı sadece soğuk yemeklere uygundur.” Akdeniz mutfağı yüzyıllardır sotede, fırında ve tavada zeytinyağı kullanır.
Sofranızda Zeytinyağının Yol Arkadaşları
Daye Hatun canlı sirkeleri pastörize edilmez, tamamen katkısızdır ve her biri dalından şişeye aynı uzmanın elinden geçer. Bu yazının sofrasına yakışanlar:
Dikkat: Sirkeler her zaman suyla seyreltilerek tüketilmelidir. Gebelik ve emzirme döneminde, düzenli ilaç kullananlarda ve çocuklarda bitki sirkeleri hekime danışılarak kullanılmalıdır. Kan şekeri ve tansiyon ilaçları kullananların sirkeyi hekimleriyle konuşarak tüketmesi uygundur.
Size özel kullanım kılavuzu için Instagram hesabımız @dayehatunsirke üzerinden bize ulaşabilirsiniz.
İlgili Yazılar
Kaynaklar
- De Alzaa F, Guillaume C, Ravetti L. Evaluation of chemical and physical changes in different commercial oils during heating. Acta Scientific Nutritional Health. 2018;2(6):2–11.
- Extra virgin olive oil, peanut oil and canola oil in prolonged domestic frying. Journal of Food Science and Technology. 2019;56(1):290–301.
- Kishimoto N, Kashiwagi A. Reducing the formation of acrolein from linolenate-rich oil by blending with extra virgin olive oil during repeated frying. Food Science and Technology Research. 2018;24(6):1017–1020.
- Márquez-Ruiz G, Holgado F. Frying performance of olive-extracted oils. Grasas y Aceites. 2018.
Bu yazıyla ilgili sorunuz mu var?
Okurken aklınıza takılan ya da daha ayrıntılı öğrenmek istediğiniz bir şey mi oldu? Bize yazınız; sorunuzu okuyup yanıtlayalım. Sık sorulan soruları, adınızı vermeden bu yazının "Sık Sorulan Sorular" bölümüne ekliyoruz. Size özel kullanım kılavuzu için de aynı adreslerden bize ulaşabilirsiniz.
Instagram'dan yazın
E-posta gönderin
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı, tedavi veya tıbbi tavsiye yerine geçmez.
© Daye Hatun · Fermente Akademi. İçerik ve görseller izinsiz kopyalanamaz.