Kapak çizimi: Sancaklı, Manisa. Spil Dağı eteğinde, sabah ışığında asırlık zeytinlikler.
Markette zeytinyağı şişelerinin etiketine bakınca bir ifadeler kalabalığıyla karşılaşırız: soğuk sıkım, ilk soğuk baskı, natürel sızma, erken hasat... Hepsi güven veren sözler. Ama bu sözlerin her birinin yönetmelikte ayrı bir tanımı var ve biri diğerinin yerine geçmiyor. Bu yazıda etiketi birlikte okuyoruz; sofraya bir şişe alırken kimse sizi etiket diliyle yanıltamasın.

Etiket okumak, sofrayı bilerek kurmanın ilk adımıdır.
Çizimdeki yer: Sancaklı, Manisa. Spil Dağı eteğinde asırlık zeytinlikler; hasat mevsiminde sofra bahçede kurulur.
1. İki İfade, İki Ayrı Yöntem
Türk Gıda Kodeksi Zeytinyağı ve Pirina Yağı Tebliği (2017/26), etikette kullanılabilecek bu iki ifadeyi ayrı ayrı tanımlıyor. "İlk soğuk baskı", zeytin hamurunun hidrolik presle, 27 °C'yi aşmayan sıcaklıkta yapılan ilk mekanik sıkımıyla elde edilen natürel sızma ya da birinci yağlar için kullanılabiliyor. "Soğuk sıkım" ise zeytin hamurunun yine 27 °C'nin altında, perkolasyon ya da santrifüj yöntemiyle işlenmesiyle elde edilen yağlar için geçerli.
| İfade |
Hangi yöntem? |
Sıcaklık sınırı |
| İlk soğuk baskı |
Hidrolik pres; ilk mekanik sıkım |
27 °C'yi aşmaz |
| Soğuk sıkım |
Santrifüj ya da perkolasyon |
27 °C'nin altında |
Bunu biliyor muydunuz? Avrupa Birliği düzenlemelerinde de aynı ayrım vardır: "ilk soğuk baskı" geleneksel presle, "soğuk ekstraksiyon" ise santrifüj ya da perkolasyonla elde edilen, 27 °C altında işlenmiş yağlar için kullanılır. Yani iki ifade aslında aynı ailenin iki farklı kapısıdır.
2. Neden 27 °C?

Solda uzun, ince ve açık yeşil-sarımsı Akzeytin; sağda dolgun ve koyu yemyeşil Gökzeytin. Köylü, rengi açık yeşil olana “ak”, daha koyu olana “gök” demiş.
Zeytin hamuru yağın dışarı çıkabilmesi için yoğrulur; bu aşamada sıcaklık hem verimi hem de aroma ve fenol bileşiklerinin akıbetini etkiler. 2019'da Italian Journal of Food Science'ta yayımlanan bir çalışmada, hamur sıcaklığının 20 °C'den 27 °C'ye çıkarılmasının hem verimi hem de yağ kalitesini artırdığı, 35 °C'ye çıkarılmasının ise acılaşmayla ilişkili bileşiklerin oluşmasına yol açtığı bildirildi. Yönetmeliğin 27 °C sınırı, bu hassas dengenin yasal karşılığıdır: yağ elde edilirken ısı, aromayı ve tazeliği bozacak noktaya taşınmaz.
3. "Soğuk" Tek Başına Kalite Demek Değildir
Bir yağın etiketinde "soğuk sıkım" yazması, sıkımın hangi sıcaklıkta yapıldığını anlatır; zeytinin ne kadar sağlıklı ya da olgun toplandığını, yağın ne kadar taze olduğunu ya da nasıl saklandığını anlatmaz. Natürel sızma zeytinyağı olmanın ölçüleri ayrıdır ve laboratuvarda ölçülür:
| Natürel sızma ölçütü |
Sınır |
| Serbest asitlik |
en çok %0,8 |
| Peroksit sayısı |
en çok 20 meq O2/kg |
| K232 |
en çok 2,50 |
| K270 |
en çok 0,22 |
| ΔK |
en çok 0,01 |
| Duyusal analiz |
Kusur ortancası 0; meyvemsilik ortancası 0'dan büyük |
Uluslararası Zeytinyağı Konseyi'nin (IOC) duyusal değerlendirme yöntemi, yağın profesyonel bir tadım paneli tarafından da kusursuz bulunmasını şart koşar. Kısacası natürel sızma, hem laboratuvar hem damak testinden geçmiş demektir. "Soğuk sıkım" bu zincirin yalnızca bir halkasıdır.
4. Etikette Şunlara Da Bakın
- Yağın sınıfı: "Natürel sızma" ifadesi, en üst sınıfı gösterir.
- Hasat yılı: Zeytinyağı tazelikle değer kazanır; hasat yılı, son tüketim tarihinden daha çok şey anlatır.
- Şişenin rengi: Koyu cam, yağı ışıktan korur.
- Üretici ve bölge: Bahçe, yöre ve üretici bilgisi eksiksizse yağın izi sürülebilir.
Zeytinyağı sofrada nerede durur? Zeytinyağı, Akdeniz tipi beslenmenin temel yağıdır. Büyük gözlem çalışmaları ve PREDIMED gibi beslenme araştırmaları, zeytinyağını düzenli tüketenlerle ilgili olumlu bulgular bildirmektedir; bu bulgular çalışmalarda gözlenen ilişkilerdir. Zeytinyağı bir tedavi değil, dengeli bir sofranın parçasıdır.
Daye Hatun Zeytinyağı'nda Nasıl?
Daye Hatun Zeytinyağı (erken hasat, soğuk sıkım, natürel sızma), Manisa'nın Sancaklı bölgesinde, Spil Dağı'nın eteklerinde yaşayan asırlık Akzeytin ve Gökzeytin ağaçlarından elde edilir. "Soğuk sıkım" ifadesi, bu yağın hikâyesinin yalnızca bir bölümüdür; erken hasat, el emeği ve natürel sızma sınıfı birlikte okunduğunda yağın karakteri ortaya çıkar.
Daye Hatun Zeytinyağı yakında satışa sunulacak. Duyuruları Instagram hesabımız @dayehatunsirke üzerinden paylaşacağız.
Doğru Bilinen Yanlışlar
“Soğuk sıkım yazan her yağ aynı kalitededir.” Soğuk sıkım yalnızca sıcaklık sınırını anlatır; hasat zamanı, zeytinin sağlığı, taşıma ve saklama koşulları yağın kalitesini birlikte belirler.
“İlk soğuk baskı, soğuk sıkımdan üstündür.” Yönetmelik iki ifadeyi iki ayrı yöntem için tanımlar; biri diğerinin üst derecesi değildir. İkisi de natürel sızma sınıfının ölçütlerini taşımak zorundadır.
“Etikette ne kadar çok ifade varsa yağ o kadar iyidir.” Sınıf, hasat yılı ve üretici bilgisi en çok işe yarayan üç bilgidir; süslü ifadeler bunların yerini tutmaz.
Sofranızda Zeytinyağının Yol Arkadaşları
Daye Hatun canlı sirkeleri pastörize edilmez, tamamen katkısızdır ve her biri dalından şişeye aynı uzmanın elinden geçer. Bu yazının sofrasına yakışanlar:
Dikkat: Sirkeler her zaman suyla seyreltilerek tüketilmelidir. Gebelik ve emzirme döneminde, düzenli ilaç kullananlarda ve çocuklarda bitki sirkeleri hekime danışılarak kullanılmalıdır. Kan şekeri ve tansiyon ilaçları kullananların sirkeyi hekimleriyle konuşarak tüketmesi uygundur.
Size özel kullanım kılavuzu için Instagram hesabımız @dayehatunsirke üzerinden bize ulaşabilirsiniz.
İlgili Yazılar
Kaynaklar
- T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı. Türk Gıda Kodeksi Zeytinyağı ve Pirina Yağı Tebliği (Tebliğ No: 2017/26), Madde 5 (tanımlar).
- Commission Implementing Regulation (EU) No 29/2012 on marketing standards for olive oil.
- International Olive Council. COI/T.20/Doc. No 15/Rev. 11, 2024. Sensory analysis of olive oil: method for the organoleptic assessment of virgin olive oil.
- Guerrini L, Masella P, Angeloni G, Zanoni B, Breschi C, Calamai L, Parenti A. The effect of an increase in paste temperature between malaxation and centrifugation on olive oil quality and yield: preliminary results. Italian Journal of Food Science. 2019;31(3).
Bu yazıyla ilgili sorunuz mu var?
Okurken aklınıza takılan ya da daha ayrıntılı öğrenmek istediğiniz bir şey mi oldu? Bize yazınız; sorunuzu okuyup yanıtlayalım. Sık sorulan soruları, adınızı vermeden bu yazının "Sık Sorulan Sorular" bölümüne ekliyoruz. Size özel kullanım kılavuzu için de aynı adreslerden bize ulaşabilirsiniz.
Instagram'dan yazın E-posta gönderin
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı, tedavi veya tıbbi tavsiye yerine geçmez.
© Daye Hatun · Fermente Akademi. İçerik ve görseller izinsiz kopyalanamaz.