Karpuz Kabuğu Turşusu: Pembe Kenarlı, Camsı Küpler, Canlı Sirkeyle

Karpuz Kabuğu Turşusu: Pembe Kenarlı, Camsı Küpler, Canlı Sirkeyle

Yazın son karpuzu kesildiğinde, tabakta kırmızı dilimler kalır, kenarda da bir yığın kabuk. Çoğu evde o kabuklar çöpe gider; oysa Anadolu'nun pek çok yerinde karpuz kabuğu reçeli bilinir, eski hanımlar kabuğu atmaz, kışa saklardı. Bu tarif o reçelin ekşi kardeşidir: Kabuğun beyaz kısmı, tarçın ve karanfille yarı saydam küplere dönüşür.

Kavanozdan çıkan küpler kenarlarında ince pembe bir çizgi taşır; içleri açık yeşil, ışığa tutunca camsı. Tadı tatlı ile ekşi arasındadır, dokusu dişte hafif direnç gösterir. Kahvaltıda peynirin yanında, bir et yemeğinin ya da bir peynir tabağının kenarında, herkesin “bu ne?” diye sorduğu o küçük sürpriz olur.

Tarifin iki sırrı var: Kabuğu önce tuzlu suda sıkılaştırmak ve sirkeyi en sona, şurup tamamen soğuduktan sonra eklemek. Turşunun İki Yolu yazımızda anlattığımız gibi bu bir sirke turşusudur; kavanozu sirkenin asidi korur. Sirkeyi ısıtmadığımız için canlı sirkenin aroması küplere olduğu gibi geçer.

Karpuz kabuğu turşusu tarif kartı: verim 4 kavanoz, hazırlık 45 dakika, tuzlu suda 3 saat, pişirme 8–10 dakika, zorluk kolay, saklama buzdolabında 2 ay

Malzemeler

500 ml'lik 4 cam kavanoz için:

Kabuk ve ön salamura

  • 1 kg temizlenmiş karpuz kabuğu, 1,5 cm küp (yaklaşık 7 su bardağı; 1 iri karpuzdan, 6–8 kg, çıkar)
  • 2 litre (8 su bardağı) soğuk içme suyu
  • ½ su bardağı (yaklaşık 145 g) katkısız, iyotsuz salamura tuzu

Şurup ve sirke (3 ölçü sirke : 1 ölçü su)

  • 250 ml (1 su bardağı) içme suyu
  • 300 g (1,5 su bardağı) toz şeker; damak tadınıza göre ayarlayabilirsiniz
  • 3 çubuk tarçın, ikiye kırılmış (tercihen Seylan tarçını)
  • 1 çay kaşığı bütün karanfil
  • 750 ml (3 su bardağı) Elma Sirkelerimizden biri (asitliği en az yüzde 5)

Kaşık ölçüleri: çay kaşığı 5 ml, tatlı kaşığı 10 ml, yemek kaşığı 15 ml; su bardağı 250 ml.

Yapılışı

Daye Hatun küçük bir bıçakla karpuz kabuğunun koyu yeşil dış kabuğunu ince bir şerit hâlinde soyuyor

Koyu yeşil kabuk soyulur, ince pembe çizgi bırakılır.

  1. Kabuğu hazırlayınız. Karpuzu dilimleyip kırmızı etini ayırınız; kabukta yalnızca ince, pembe bir çizgi bırakınız. Dıştaki koyu yeşil, sert kabuğu soyacakla ya da küçük bir bıçakla ince ince soyunuz. Kalan beyaz-açık yeşil kısmı 1,5 cm'lik eşit küpler hâlinde doğrayınız. Neden? Kırmızı et pişince dağılır ve şurubu bulandırır; ince pembe çizgi ise küplere rengini verir.
  2. Tuzlu suda bekletiniz. Tuzu 2 litre soğuk suda tamamen eritiniz. Küpleri cam, çelik ya da emaye bir kaba alıp tuzlu suyu üzerlerine dökünüz, gerekirse bir tabakla bastırarak suyun altında tutunuz. Kabı buzdolabında 3 saat bekletiniz, ardından süzüp soğuk suyla iyice durulayınız. Neden? Tuz kabuğun fazla suyunu çeker ve dokuyu sıkılaştırır; küpler pişince dağılmaz.
  3. Kısa haşlayınız. Bir tencerede bol suyu kaynatınız; durulanmış küpleri ekleyip 3 dakika haşlayınız ve süzünüz. Küplerin rengi hafifçe koyulaşıp bıçak ucu zorlanmadan girmelidir. Bu suya sirke koymayınız; sirke yalnızca kavanozda kalacak salamurada kullanılır.
  4. Baharatlı şurupta pişiriniz. Tarçın ve karanfilleri bir tülbente koyup ağzını bağlayınız. 250 ml suyu, şekeri ve baharat torbasını paslanmaz çelik ya da emaye bir tencereye alıp şeker eriyinceye kadar karıştırarak kaynatınız. Haşlanmış küpleri ekleyip kısık ateşte, tencereyi ara ara sallayarak 5–7 dakika, küpler yarı saydam olana kadar pişiriniz.
  5. Tamamen soğutunuz. Tencereyi ocaktan alıp kapağını kapatınız ve baharat torbası içindeyken karışımı oda sıcaklığına gelinceye kadar, en az 2 saat soğumaya bırakınız; baharatlar bu sürede şuruba iyice demlenir. Ardından baharat torbasını çıkarınız.
  6. Sirkeyi ekleyiniz. Soğumuş karışıma sirkeyi ekleyip tahta bir kaşıkla nazikçe karıştırınız. Sirkeyi ısıtmayınız ve sıcak karışıma eklemeyiniz; canlı sirkenin aroması ve canlılığı ısıya dayanıklı değildir.
  7. Kavanozları hazırlayınız. Kavanozları ve kapaklarını sıcak, sabunlu suyla yıkayıp iyice durulayınız ve kurutunuz. Kapakların içi kaplamalı, sağlam ve paslanmamış olmalıdır.
  8. Kavanozlara yerleştiriniz. Küpleri temiz bir kaşıkla kavanozlara paylaştırınız; dilerseniz her kavanoza torbadaki tarçın parçalarından birini ve birkaç karanfil koyunuz. Sirkeli şurubu küpleri en az 1 cm örtecek şekilde dökünüz. Şurup yetmezse su değil, biraz daha sirke ekleyiniz. Hava kabarcıklarını çıkarıp ağızda 1–2 cm boşluk bırakarak kapağı kapatınız.
  9. Buzdolabında dinlendiriniz. Kavanozları hemen buzdolabına koyunuz. Turşunuz 24 saat sonra yenmeye başlar; lezzeti en güzel bir haftada oturur.

Koyu ahşap masada kalaylı bakır tepside el boyaması kâsede kenarları pembe, yarı saydam karpuz kabuğu turşusu; masada beyaz peynirli köy ekmeği, zeytin, karpuz dilimi ve ince belli bardakta çay

Kahvaltıda peynirin yanında, herkesin “bu ne?” diye sorduğu küçük sürpriz.

Mutfağın Bilimi

Mutfağın Bilimi: Tuz neden önce gelir? Karpuz kabuğunun beyaz kısmı yüzde 90'dan fazla sudur ve gevşek, süngerimsi hücrelerden oluşur. Küpler yoğun tuzlu suya girdiğinde, hücrelerin içindeki su yoğunluğu eşitlemek için dışarı doğru göç eder; buna ozmoz denir. Suyunu kısmen bırakan hücreler sıkılaşır, küpler pişirmeye ve sirkeye karşı dirençli olur. Durulama ise fazla tuzu alır; geriye yalnızca sıkılaşmış doku kalır.

Mutfağın Bilimi: Camsı görünüm. Çiğ kabuğu mat ve beyaz gösteren şey, hücrelerin arasındaki küçük hava cepleridir. Şurupta pişerken bu havanın yerini şeker şurubu alır ve küpler ışığı geçiren, camsı bir görünüm kazanır. Hücreleri bir arada tutan pektin, ekşi ve şekerli ortamda çok daha yavaş çözülür; bu yüzden kısa pişirilip sirkeli şuruba alınan küpler kavanozda dağılmaz. Aynı ilkeyi Tarçınlı Bal Kabağı Turşusu tarifimizde de anlattık.

Mutfağın Bilimi: Sirkeyi boşa harcamadan, asidi hesaplayarak. Pek çok eski tarifte sirkeli şurup kaynatılır, küpler bu kaynayan sirkede pişirilir ve kavanozlar kaynar su banyosunda haşlanır. Bu yolda sirkenin asidi buharla uçar, canlılığı kaybolur ve ısı dokuyu yumuşatır. Biz küpleri sirkesiz şurupta pişirip sirkeyi soğukta ekledik. Asitliği yüzde 5 olan 750 ml sirke yaklaşık 37 gram asit taşır; kabuğun kendi suyu ve şurupla dengelendiğinde bile kavanozdaki asit oranı yüzde 1,5–2 dolayında kalır. Karpuz kabuğu asidi düşük bir sebzedir; bu oran pH'ı güvenli eşik olan 4,6'nın çok altında tutar. Tarif ısıl işlem görmediği için yalnızca buzdolabında saklanır; nedenini Kavanozun Bilimi yazımızda anlattık.

Püf Noktaları ve Sık Yapılan Hatalar

Kırmızı eti fazla bırakmak. Kırmızı et pişince dağılır, şurubu bulandırır ve turşunun dokusunu bozar. Yalnızca ince bir pembe çizgi bırakınız.

Yeşil kabuğu tam soymamak. Koyu yeşil dış kabuk pişince bile sert ve acımsı kalır. Soyacakla açık yeşil kısma ulaşıncaya kadar soyunuz.

Tuzlu suda fazla bekletmek ya da durulamamak. 3 saatten uzun bekletilen küpler fazla tuz alır. Süreye sadık kalınız ve mutlaka durulayınız.

Uzun pişirmek. Küpler yarı saydam olunca ocaktan alınız; soğurken pişme devam eder. Fazla pişen küpler kavanozda yumuşar.

Ekşiliği suyla yumuşatmak. Daha hafif bir tat istiyorsanız sirkeyi azaltmayınız ve su eklemeyiniz; bir sonraki kavanozda şekeri biraz artırınız.

Kavanozu kilerde saklamak. Bu tarif yalnızca buzdolabı içindir; kaynar su banyosu ya da kavanozları ters çevirmek bu tarifte koruma yolu olarak kullanılmaz.

Sunum Önerileri

Kahvaltıda beyaz peynirin, kaşarın ya da lorun yanında, kızarmış köy ekmeğiyle sununuz. Fırında tavuk ve hindi gibi yemeklerin yanında tatlı-ekşi bir eşlikçi olur; bir peynir tabağında cevizle birlikte de yakışır. Küçük doğrayıp roka ve nar ekşili bir salataya katabilir, şurubundan bir-iki yemek kaşığını zeytinyağıyla çırparak tarçın kokulu bir salata sosu hazırlayabilirsiniz.

Saklama ve Güvenlik

Kavanozlarınızı yalnızca buzdolabında saklayınız ve 2 ay içinde tüketiniz. Oda sıcaklığında saklamayınız. Küpleri her seferinde temiz ve kuru bir kaşıkla alınız; kalanlar şurubun altında kalmalıdır. Kapak kabarır, şurup köpürür ya da bulanıklaşır, küpler kayganlaşır, yüzeyde küf görülür ya da alışılmadık bir koku gelirse turşuyu tadına bakmadan atınız.

Bu Tarifin Sirkeleri

Daye Hatun canlı sirkeleri pastörize edilmez, tamamen katkısızdır ve her biri dalından şişeye aynı uzmanın elinden geçer. Titrasyonla ölçülmüş asitlikleri yüzde 5 ve üzerindedir. Bu tarifte sirke ısıtılmadığı için canlı sirkenin aroması küplere olduğu gibi geçer.

Bu tarifte kullandığımız

Şunlarla da deneyebilirsiniz

Dikkat: Sirkeler her zaman suyla seyreltilerek tüketilmelidir. Bu tarifteki sirke miktarı lezzet ve koruma içindir; sirke azaltılmamalı, yerine su eklenmemelidir. Tarif şeker ve tuz içerdiğinden, kısıtlaması olanlar porsiyonlarına dikkat etmelidir. Kan şekeri, tansiyon vb. düzenleyici ilaç kullananların hekimine danışması önerilir; desteklerin kullanılması esnasında doktorunuzun önerdiği tedavi (insülin dahil) aksatılmadan sürdürülmelidir.

Size özel kullanım kılavuzu için Instagram hesabımız @dayehatunsirke üzerinden bize ulaşabilirsiniz.

İlgili Yazılar

Kaynaklar

  1. USDA, National Institute of Food and Agriculture. Complete Guide to Home Canning, Guide 6: Preparing and Canning Fermented Foods and Pickled Vegetables. 2015.
  2. McGee H. On Food and Cooking: The Science and Lore of the Kitchen. Revised ed. New York: Scribner; 2004. (Sebze dokusu, pektin, ozmoz ve şeker şurupları bölümleri)
  3. Penn State Extension. Time, Temperature, and Pressure in Canning Foods. extension.psu.edu.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı, tedavi veya tıbbi tavsiye yerine geçmez.
© Daye Hatun · Fermente Akademi. İçerik ve görseller izinsiz kopyalanamaz.

Etiketler: Tarif, Turşu, Turşu Sanatı, Karpuz Kabuğu Turşusu, Karpuz Kabuğu, Sıfır Atık, Tatlı Ekşi Turşu, Sirke Turşusu, Elma Sirkesi
Ekim 24, 2026
Listeye dön
cultureSettings.RegionId: 0 cultureSettings.LanguageCode: TR
Çerez Kullanımı

Sizlere en iyi alışveriş deneyimini sunabilmek adına sitemizde çerezler(cookies) kullanmaktayız. Detaylı bilgi için Kvkk sözleşmesini inceleyebilirsiniz.