Tarçınlı Bal Kabağı Turşusu: Tatlı-Ekşi, Şeffaf ve Gevrek, Canlı Sirkeyle

Tarçınlı Bal Kabağı Turşusu: Tatlı-Ekşi, Şeffaf ve Gevrek, Canlı Sirkeyle

Ekim sonunda pazar tezgâhlarında yığın yığın bal kabağı belirdiğinde, Anadolu mutfaklarında bir koku yayılır: Şekerde bir gece dinlenmiş kabağın, tarçının ve karanfilin kokusu. Çoğumuz bu kokuyu kabak tatlısından tanırız; üzerine dövülmüş ceviz, yanında kaymak ya da tahin. Bu tarif o tatlının ekşi kardeşidir: Aynı amber küpler, aynı baharatlar, ama bu kez canlı sirkenin diriliğiyle buluşmuş hâlleri.

Kavanozda ışığı geçiren, dişte hafif direnç gösteren, tatlıyla ekşi arasında duran küpler... Bir peynir tabağının, fırından yeni çıkmış bir tavuğun ya da kahvaltıdaki bir dilim köy ekmeğinin yanında sofraya beklenmedik bir renk getirir. Kışa doğru kavanozdan çıkan her küp, sonbaharı bir kez daha hatırlatır.

Tarifin iki sırrı var: Kabağı kendi suyunda pişirmek ve sirkeyi en sona, karışım tamamen soğuduktan sonra eklemek. Turşunun İki Yolu yazımızda anlattığımız gibi bu bir sirke turşusudur; kavanozu sirkenin asidi korur. Sirkeyi ısıtmadığımız için canlı sirkenin aroması küplere olduğu gibi geçer, tek damlası da boşa gitmez.

Tarçınlı bal kabağı turşusu tarif kartı: verim 4 kavanoz, hazırlık 30 dakika, şekerde dinlenme 1 gece, pişirme 15–20 dakika, zorluk kolay, saklama buzdolabında 1 ay

Malzemeler

500 ml'lik 4 cam kavanoz için:

Kabak ve baharatlar

  • 1 kg bal kabağı; soyulmuş, çekirdekleri ve lifli kısmı alınmış net ağırlık (yaklaşık 1,5 kg bütün kabaktan çıkar)
  • 300 g (1,5 su bardağı) toz şeker (pancar şekeri); damak tadınıza göre 250–400 g arasında ayarlayabilirsiniz
  • 4 çubuk tarçın (tercihen Seylan tarçını)
  • 12 adet bütün karanfil
  • 100 ml (yarım su bardağından az) içme suyu

Sirke

Kaşık ölçüleri: çay kaşığı 5 ml, tatlı kaşığı 10 ml, yemek kaşığı 15 ml; su bardağı 250 ml.

Yapılışı

Daye Hatun bakır tencerede küp küp doğranmış bal kabağının üzerine şeker serpiyor

Kabak bir gece şekerde dinlenir; sabah kendi şurubunun içinde yüzer.

  1. Kabağı hazırlayınız. Kabağı dilimleyip kabuğunu soyunuz; çekirdeklerini ve lifli iç kısmını kaşıkla sıyırarak alınız. Eti 2 cm'lik eşit küpler hâlinde doğrayınız. Neden? Eşit küpler aynı sürede pişer ve sirkeyi aynı hızda alır; büyük parçaların ortası geç ekşir.
  2. Şekerle bir gece dinlendiriniz. Küpleri paslanmaz çelik ya da emaye geniş bir tencereye kat kat diziniz, her katın üzerine şekeri serpiniz. Tencerenin kapağını kapatıp serin bir yerde ya da buzdolabında en az 8 saat, tercihen bir gece bekletiniz. Neden? Şeker kabağın suyunu dışarı çeker; sabah küpler kendi şuruplarının içinde yüzer, pişirmek için ayrıca su eklemeye neredeyse gerek kalmaz.
  3. Baharatla pişiriniz. Tarçın çubuklarını, karanfilleri ve 100 ml suyu tencereye ekleyiniz. Kapağı kapalı, kısık ateşte 15–20 dakika pişiriniz; karıştırmak yerine tencereyi ara ara hafifçe sallayınız. Küplerin kenarları şeffaflaşıp ortası hâlâ hafif dirençliyken ocaktan alınız: Bıçak ucu girmeli ama küp dağılmamalıdır. Neden? Kaşıkla karıştırılan küpler kırılır; tencere soğurken pişme bir süre daha devam eder.
  4. Tamamen soğutunuz. Kapağı açıp karışımı oda sıcaklığına gelinceye kadar, en az 2 saat soğumaya bırakınız. Elinizi tencerenin dışına koyduğunuzda hiç ılıklık hissetmemelisiniz.
  5. Sirkeyi ekleyiniz. Soğumuş karışıma sirkeyi ekleyip tahta bir kaşıkla, küpleri ezmeden nazikçe karıştırınız. Sirkeyi ısıtmayınız ve sıcak karışıma eklemeyiniz; canlı sirkenin aroması ve canlılığı ısıya dayanıklı değildir.
  6. Kavanozları hazırlayınız. Kavanozları ve kapaklarını sıcak, sabunlu suyla yıkayıp iyice durulayınız ve kurutunuz. Kapakların içi kaplamalı, sağlam ve paslanmamış olmalıdır.
  7. Kavanozlara yerleştiriniz. Küpleri temiz bir kaşıkla kavanozlara paylaştırınız; tarçın çubuklarını ve karanfilleri de kavanozlara dağıtınız. Sirkeli şurubu küpleri en az 1 cm örtecek şekilde dökünüz. Şurup yetmezse su değil, biraz daha sirke ekleyiniz. Hava kabarcıklarını çıkarıp ağızda 1–2 cm boşluk bırakarak kapağı kapatınız.
  8. Buzdolabında dinlendiriniz. Kavanozları hemen buzdolabına koyunuz. Turşunuz 2 gün sonra yenmeye başlar; tatlı ile ekşinin dengesi en güzel bir haftada oturur.

Koyu ahşap masada kalaylı bakır tepside el boyaması kâsede şeffaf, amber renkli tarçınlı bal kabağı turşusu küpleri; masada beyaz peynirli köy ekmeği, ceviz ve ince belli bardakta çay

Amber küpler, bir dilim peynir, bir bardak çay: sonbahar sofrada.

Mutfağın Bilimi

Mutfağın Bilimi: Şeker neden bir gece önceden? Küplerin üzerine serpilen şeker, hücrelerin dışında çok yoğun bir çözelti oluşturur; su, yoğunluğu eşitlemek için hücrelerin içinden dışarı doğru göç eder. Buna ozmoz denir ve kabak tatlısının da sırrı budur. Sabah tencerede biriken şurup kabağın kendi suyudur. Böylece kabağı bol suda haşlamak gerekmez, salamura seyrelmez ve sirkenin asidi kavanozda güçlü kalır.

Mutfağın Bilimi: Şeffaflık ve gevreklik. Çiğ kabağı mat gösteren şey, hücrelerin arasındaki küçük hava cepleridir. Pişerken bu havanın yerini şurup alır ve küpler ışığı geçiren amber bir görünüm kazanır. Hücreleri birbirine bağlayan yapıştırıcı pektindir; pektin nötr ortamda ısıyla hızla çözülür, ekşi ve şekerli ortamda ise çözülmesi belirgin biçimde yavaşlar. Bu yüzden kısa pişirilip sirkeli şuruba alınan küpler kavanozda dağılmaz, dişte hafif direncini korur. Turuncu rengin kaynağı olan karotenoidler suda çözünmez; renk şuruba geçmez, küplerde kalır.

Mutfağın Bilimi: Sirkeyi boşa harcamadan, asidi hesaplayarak. Pek çok eski tarifte sirke şekerle kaynatılır, kabağın üzerine dökülür, ertesi gün süzülüp yeniden kaynatılır ve kabaklar bu sirkenin içinde uzun süre pişirilir. Böylece sirkenin asidi buharla uçar, canlılığı kaybolur. Biz kabağı kendi şurubunda pişirip sirkeyi soğukta ekledik. Asitliği yüzde 5 olan 750 ml sirke yaklaşık 37 gram asit taşır; kabağın kendi suyu ve şurupla dengelendiğinde bile kavanozdaki asit oranı yüzde 1,5–2 dolayında kalır. Bal kabağı asidi düşük bir sebzedir; bu oran pH'ı güvenli eşik olan 4,6'nın çok altında tutar. Tarif ısıl işlem görmediği için yalnızca buzdolabında saklanır; nedenini Kavanozun Bilimi yazımızda anlattık.

Püf Noktaları ve Sık Yapılan Hatalar

Kabağı fazla pişirmek. Küplerin ortası da tamamen yumuşadıysa kavanozda dağılırlar. Kenarlar şeffaflaşınca ocaktan alınız; soğurken pişme devam eder.

Kaşıkla karıştırmak. Pişen kabak kolay kırılır. Tencereyi sallamanız yeterlidir; sirkeyi eklerken de nazik davranınız.

Sirkeyi sıcak karışıma eklemek. Canlı sirke canlılığını, aromasını ve asidinin bir kısmını kaybeder. Karışım tamamen soğumadan sirkeye geçmeyiniz.

Ekşiliği suyla yumuşatmak. Daha hafif bir tat istiyorsanız sirkeyi azaltmayınız ve su eklemeyiniz; bir sonraki kavanozda şekeri 50–100 g artırınız. Sirke, turşunun hem lezzeti hem kalkanıdır.

Kabağın lifli kısmını bırakmak. Çekirdek yatağındaki lifler pişince sümüksü bir dokuya dönüşür ve şurubu bulandırır. Kaşıkla iyice sıyırınız.

Kavanozu kilerde saklamak. Bu tarif yalnızca buzdolabı içindir; kavanozları ters çevirmek de koruma sağlamaz.

Sunum Önerileri

Kahvaltıda beyaz peynirin ya da eski kaşarın yanında, kızarmış köy ekmeğiyle sununuz. Fırında tavuk, hindi ve kuzu gibi yemeklerin yanına birkaç küp koyduğunuzda tatlı-ekşi tadı etin yağını dengeler. Küpleri küçük doğrayıp roka, ceviz ve tulum peyniriyle hazırladığınız bir sonbahar salatasına katabilirsiniz; şurubundan bir-iki yemek kaşığı zeytinyağıyla çırpıldığında tarçın kokulu, hafif tatlı bir salata sosu olur. Bir kâseye alıp üzerine dövülmüş ceviz serperseniz, kabak tatlısına ekşi bir selam vermiş olursunuz.

Saklama ve Güvenlik

Kavanozlarınızı yalnızca buzdolabında saklayınız ve 1 ay içinde tüketiniz. Bal kabağı asidi düşük, yoğun dokulu bir sebzedir; bu nedenle saklama süresini temkinli tutuyoruz. Oda sıcaklığında saklamayınız. Küpleri her seferinde temiz ve kuru bir kaşıkla alınız; kalanlar şurubun altında kalmalıdır. Kapak kabarır, şurup köpürür ya da bulanıklaşır, küpler kayganlaşır, yüzeyde küf görülür ya da alışılmadık bir koku gelirse turşuyu tadına bakmadan atınız.

Bu Tarifin Sirkeleri

Daye Hatun canlı sirkeleri pastörize edilmez, tamamen katkısızdır ve her biri dalından şişeye aynı uzmanın elinden geçer. Titrasyonla ölçülmüş asitlikleri yüzde 5 ve üzerindedir. Bu tarifte sirke ısıtılmadığı için canlı sirkenin aroması küplere olduğu gibi geçer.

Bu tarifte kullandığımız

Şunlarla da deneyebilirsiniz

Dikkat: Sirkeler her zaman suyla seyreltilerek tüketilmelidir. Bu tarifteki sirke miktarı lezzet ve koruma içindir; sirke azaltılmamalı, yerine su eklenmemelidir. Tarif şeker içerdiğinden, kısıtlaması olanlar porsiyonlarına dikkat etmelidir. Kan şekeri, tansiyon vb. düzenleyici ilaç kullananların hekimine danışması önerilir; desteklerin kullanılması esnasında doktorunuzun önerdiği tedavi (insülin dahil) aksatılmadan sürdürülmelidir.

Size özel kullanım kılavuzu için Instagram hesabımız @dayehatunsirke üzerinden bize ulaşabilirsiniz.

İlgili Yazılar

Kaynaklar

  1. USDA, National Institute of Food and Agriculture. Complete Guide to Home Canning, Guide 6: Preparing and Canning Fermented Foods and Pickled Vegetables. 2015.
  2. National Center for Home Food Preservation (University of Georgia). Pumpkins and Winter Squash: Canning and Storage Notes. nchfp.uga.edu.
  3. McGee H. On Food and Cooking: The Science and Lore of the Kitchen. Revised ed. New York: Scribner; 2004. (Sebze dokusu, pektin ve şeker şurupları bölümleri)

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı, tedavi veya tıbbi tavsiye yerine geçmez.
© Daye Hatun · Fermente Akademi. İçerik ve görseller izinsiz kopyalanamaz.

Etiketler: Tarif, Turşu, Turşu Sanatı, Bal Kabağı Turşusu, Kabak Turşusu, Tatlı Ekşi Turşu, Sirke Turşusu, Elma Sirkesi, Tarçın
Ekim 23, 2026
Listeye dön
cultureSettings.RegionId: 0 cultureSettings.LanguageCode: TR
Çerez Kullanımı

Sizlere en iyi alışveriş deneyimini sunabilmek adına sitemizde çerezler(cookies) kullanmaktayız. Detaylı bilgi için Kvkk sözleşmesini inceleyebilirsiniz.