Bir önceki tarifimizde acı biberi canlı sirkeyle, buzdolabında kurmuştuk. Bu kez aynı biberi eski usulle, sirkesiz kuruyoruz: yalnızca tuz, su ve zamanla. Ninelerimizin kilerdeki kavanozları böyleydi; kapağı açıldığında mutfağa yayılan mayhoş koku, sirke turşusununkinden bambaşkadır.
Boyuna ikiye bölünüp çekirdekleri alınan yeşil ve kırmızı acı biberler; arpacık soğanı, sarımsak ve ince limon kabuğu şeritleriyle bir kavanoza dizilir, üzerine kimyonla kaynatılıp soğutulmuş tuzlu su dökülür. Serin bir köşede on, on dört gün içinde biberler mayalanır: Salamura bulanıklaşır, yeşil biberler hakiye döner, acının yanına derin, mayhoş ve yuvarlak bir tat eklenir.
Bu bir mayalı turşudur; bilim dilindeki adıyla laktofermente, yani laktik asit bakterileriyle mayalanmış bir turşu. Halk dilindeki "maya" burada ekmek mayası gibi bir maya mantarı değil, bu bakterilerdir. Turşunun İki Yolu yazımızda anlattığımız gibi mayalı turşuya sirke eklenmez; asidi biberin üzerindeki laktik asit bakterileri kendileri üretir. Aynı biberin sirkeli yolunu Acı Biber Turşusu tarifimizde bulabilirsiniz; iki kavanozu yan yana kurup farkı tadarak görmenizi öneririz.

Malzemeler
1 litrelik 1 cam kavanoz için:
Biberler
- yaklaşık 300 g taze acı biber (10 orta boy; yeşil sivri ve kırmızı acı biber karışık), sapları kesilmiş, boyuna ikiye bölünmüş, çekirdekleri alınmış
- 1 arpacık soğanı, soyulup ikiye bölünmüş
- 4 diş sarımsak, soyulup hafifçe ezilmiş
- 6 ince şerit limon kabuğu (her biri yaklaşık 5 cm; yalnızca sarı kısım)
Salamura (litrede 50 g tuz)
- 600 ml (2 ⅖ su bardağı) içme suyu
- 30 g (yaklaşık 1 yemek kaşığı + 2 çay kaşığı) katkısız, iyotsuz salamura tuzu
- 1 tatlı kaşığı kimyon tohumu
- 1 tatlı kaşığı toz şeker (isteğe bağlı; bakterilere ilk besin olur, mayalanmada tükenir)
Kaşık ölçüleri: çay kaşığı 5 ml, tatlı kaşığı 10 ml, yemek kaşığı 15 ml; su bardağı 250 ml; 1 yemek kaşığı salamura tuzu yaklaşık 17 g. Ayrıca biberleri salamuranın altında tutacak temiz bir cam ağırlık gerekir; yoksa suyla doldurulup kapağı sıkıca kapatılmış küçük bir cam kavanoz da iş görür.
Neden bütün değil de bölünmüş? Sirkeli turşuda bütün biberi kürdanla delip salamuranın içine dolmasını sağlamıştık. Mayalı turşuda biberi boyuna bölmek daha iyidir: Salamura ve bakteriler biberin iç yüzeyine hemen ulaşır, içeride hava cebi kalmaz, mayalanma her yerde eşit ilerler. Çekirdeklerini ve beyaz zarlarını bırakırsanız turşunuz daha acı olur.
Yapılışı

Kavanoz serin, güneş görmeyen bir rafa kaldırılır; birkaç gün içinde salamura bulanıklaşmaya başlar.
- Salamurayı hazırlayınız. Bir tencerede 600 ml suyu tuz, kimyon ve (kullanıyorsanız) şekerle bir taşım kaynatınız; tuz eriyince ocaktan alınız ve oda sıcaklığına kadar tamamen soğutunuz. Neden? Kaynatmak şebeke suyundaki kloru uçurur ve kimyonun kokusunu suya geçirir. Klor laktik asit bakterilerini yavaşlatır; litrede 50 g tuz ise istenmeyen mikropları frenlerken bu bakterilerin çalışmasına izin verir.
- Biberleri hazırlayınız. Eldiven takınız. Biberleri yıkayıp kurulayınız, saplarını kesiniz, boyuna ikiye bölüp çekirdeklerini alınız. Limonu yıkayıp kabuğundan soyacakla yalnızca sarı kısmı ince şeritler hâlinde alınız; beyaz kısım acılık verir.
- Kavanozu hazırlayınız. Kavanozu, kapağını ve cam ağırlığı sıcak, sabunlu suyla yıkayıp iyice durulayınız ve kurutunuz. Kapağın içi kaplamalı, sağlam ve paslanmamış olmalıdır.
- Kavanoza diziniz. Biber yarımlarını arpacık soğanı, sarımsak ve limon kabuğu şeritleriyle birlikte kavanoza sıkıca ve düzgünce diziniz. Kavanozun omuz hizasına kadar doldurunuz; üstte yaklaşık 5 cm, ağırlık ve gaz için yer kalmalıdır.
- Salamurayı dökünüz. Soğumuş salamurayı biberler en az 1 cm örtülecek şekilde kimyonuyla birlikte dökünüz; ağızda 2–3 cm boşluk kalsın. Cam ağırlığı en üste koyup bütün biberleri salamuranın altına bastırınız. Artan salamurayı bir şişede buzdolabında saklayınız; seviye düşerse eklersiniz.
- Kapağı gevşek kapatınız. Kapağı yalnızca hafifçe çevirerek gevşek kapatınız ve kavanozu, taşan salamurayı tutması için bir tabağın üzerine koyunuz. Kapağı sıkıca kapatacaksanız mayalanma süresince günde bir kez kısa süre açıp biriken gazı salınız. Neden? Bakteriler asidin yanında karbondioksit de üretir; sıkı kapalı kavanozda basınç birikir. Gevşek kapak, kaynak tarifteki tülbentten daha temizdir: Gaz çıkar, toz ve sinek giremez.
- Mayalandırınız. Kavanozu güneş görmeyen, mümkünse 18–20 °C bir yerde bekletiniz. 2–3. günden itibaren kabarcıklar yükselir, salamura bulanıklaşır ve dipte ince beyaz bir tortu oluşur; bunlar mayalanmanın işaretidir. Her gün biberlerin salamuranın altında kaldığını kontrol ediniz. 7. günden itibaren temiz bir çatalla tadına bakınız; serin ortamda genellikle 10–14 gün içinde istediğiniz ekşiliğe ulaşır. Daha sıcak ortamda süre kısalır, tat da keskinleşir.
- Buzdolabına kaldırınız. Turşu istediğiniz ekşiliğe gelince ağırlığı çıkarınız, kapağı kapatıp kavanozu buzdolabına alınız. Soğukta mayalanma neredeyse durur; tat bir süre daha olgunlaşır, renk koyulaşır.

Lahmacun, maydanoz, limon ve bir kâse mayalanmış acı biber.
Mutfağın Bilimi
Mutfağın Bilimi: Asidi kim yapıyor? Biberin kabuğunda ve havada doğal olarak bulunan laktik asit bakterileri, tuzlu ve havasız salamurada biberin şekerlerini laktik aside çevirir. İlk günlerde işi daha çok Leuconostoc denen, aside duyarlı ve gaz üreten bakteriler başlatır; ortam ekşidikçe yerlerini aside dayanıklı Lactobacillus türleri alır. Bu yüzden ilk günlerde kabarcık çoktur, sonra azalır. Salamuranın bulanıklaşması ve dipteki beyaz tortu bu bakterilerin kendisidir; bir bozulma değil, işin yürüdüğünün işaretidir. Birkaç gün içinde pH güvenli eşik olan 4,6'nın altına iner ve zamanla 3,5 dolayına ulaşır. Sirke bu bakterileri baskıladığı için mayalı turşuya eklenmez.
Mutfağın Bilimi: Aynı biber, iki ayrı tat. Sirkeli turşunun ekşisi asetik asittir: keskin, burna vuran, hızlı. Mayalı turşunun ekşisi ise laktik asittir: daha yumuşak, yoğurdu andıran, damakta uzun süren bir ekşilik. Mayalanma sırasında bakteriler ayrıca küçük miktarda başka bileşikler de üretir; turşuya derinlik ve "eski usul" kokusunu veren bunlardır. Biberin acısını veren kapsaisin mayalanmada kaybolmaz; ama zamanla bir kısmı salamuraya geçer ve laktik asidin yumuşaklığıyla birlikte acı daha yuvarlak hissedilir. Kaynak tarifin "kalıcı olmayan acılık" dediği budur.
Mutfağın Bilimi: Neden litrede 50 g tuz ve serin bir köşe? Biber yumuşak dokulu bir sebzedir. Tuz azalır ya da ortam ısınırsa hem mayalanma hızlanır hem de biberin hücre duvarlarını bir arada tutan pektini çözen enzimler çalışır; biber kayganlaşır. Litrede 50 g tuz ve 18–20 °C, biberi diri tutarken bakterilerin işini yapmasına izin veren dengedir. Yeşil biberin hakiye dönmesi ise klorofilin ekşi ortamda magnezyumunu kaybetmesinden; kırmızı biberin rengi aside dayanıklı karotenoidlerden gelir ve korunur.
Püf Noktaları ve Sık Yapılan Hatalar
İyotlu ya da katkılı tuz kullanmak. İyot ve topaklanmayı önleyici katkılar salamurayı bulandırır ve bakterileri yavaşlatabilir. Katkısız, iyotsuz salamura tuzu kullanınız.
Tuzu azaltmak. Litrede 50 g'ın altına inmeyiniz. Az tuzda biber yumuşar, kayganlaşır ve istenmeyen mikroplar öne geçer.
Sirke eklemek. "Garanti olsun" diye eklenen sirke, mayalanmayı başlatan bakterileri baskılar ve turşuyu iki yolun arasında riskli bir yere bırakır. Mayalı turşuya sirke konmaz.
Salamurayı sıcak dökmek. Sıcak salamura biberin üzerindeki bakterileri öldürür ve biberi pişirir. Oda sıcaklığına kadar soğutunuz.
Limon kabuğunun beyazını almak. Beyaz kısım turşuya acı bir tat bırakır. Yalnızca sarı kabuğu ince şeritler hâlinde alınız.
Yüzeye çıkan biberi bırakmak. Havayla buluşan biberde küf başlar. Her gün kontrol edip ağırlığı yerleştiriniz.
Kavanozu sıcak yere koymak. 24 °C'nin üzerinde mayalanma çok hızlanır, biber yumuşar ve koku ağırlaşır. Serin bir köşe seçiniz.
Kapağı sıkı kapatıp unutmak. Biriken gaz kapağı zorlar, salamura taşar. Kapağı gevşek bırakınız ya da her gün gazı salınız.
Sunum Önerileri
Lahmacunun, pidenin, kebabın ve dönerin yanında birkaç yarım biber olarak sununuz. İnce doğrayıp menemene, kuru fasulyeye, mercimek çorbasına ya da tavuk dürüme katabilirsiniz. Bulanık salamura da değerlidir: Mayalanmanın tadını taşır; birkaç kaşığını salata sosuna, ezmeye ya da cacığa ekleyebilirsiniz.
Saklama ve Güvenlik
Mayalanma tamamlandıktan sonra kavanozunuzu buzdolabında saklayınız ve 3 ay içinde tüketiniz. Biberleri her seferinde temiz ve kuru bir çatalla alınız; kalanlar salamuranın altında kalmalıdır. Bulanık salamura, dipteki beyaz tortu ve kabarcıklar mayalı turşuda normaldir. Yüzeyde ince, beyaz ve düz bir tabaka çoğunlukla zararsız kahm mayasıdır; erken fark edildiğinde alınır, altındaki turşu kontrol edilir. Yüzeyde siyah, yeşil, renkli ya da tüylü küf, biberlerin kayganlaşıp sümüklenmesi, dağılması ya da çürük, kokuşmuş bir koku görürseniz turşuyu tadına bakmadan dökünüz ve kavanozu iyice yıkayınız. Emin olamadığınızda dökmek her zaman doğru karardır.
Bu Tarifin Sirkeleri
Bu turşu sirkesiz mayalanır; asidini kendi bakterileri üretir. Sirke ise sofrada, turşunun yanına kurulan salatada ve ezmede yerini alır. Daye Hatun canlı sirkeleri pastörize edilmez, tamamen katkısızdır ve her biri dalından şişeye aynı uzmanın elinden geçer; titrasyonla ölçülmüş asitlikleri yüzde 5 ve üzerindedir. Aynı biberi sirkeyle kurmak isterseniz Acı Biber Turşusu tarifimize bakabilirsiniz.
Lahmacun salatası ve ezme için
Dikkat: Sirkeler her zaman suyla seyreltilerek tüketilmelidir. Mayalı (laktofermente) turşuya sirke eklenmez; salatadaki sirke miktarı yalnızca lezzet içindir. Bu tarif tuz içerdiğinden, tuz kısıtlaması olanlar porsiyonlarına dikkat etmelidir. Kan şekeri, tansiyon vb. düzenleyici ilaç kullananların hekimine danışması önerilir; desteklerin kullanılması esnasında doktorunuzun önerdiği tedavi (insülin dahil) aksatılmadan sürdürülmelidir.
Size özel kullanım kılavuzu için Instagram hesabımız @dayehatunsirke üzerinden bize ulaşabilirsiniz.
İlgili Yazılar
Kaynaklar
- USDA, National Institute of Food and Agriculture. Complete Guide to Home Canning, Guide 6: Preparing and Canning Fermented Foods and Pickled Vegetables. 2015.
- Breidt F, McFeeters RF, Pérez-Díaz I, Lee CH. Fermented vegetables. In: Doyle MP, Buchanan RL, eds. Food Microbiology: Fundamentals and Frontiers. 4th ed. ASM Press; 2013:841–855.
- Hutkins RW. Microbiology and Technology of Fermented Foods. 2nd ed. Wiley-Blackwell; 2019.
- Bosland PW, Votava EJ. Peppers: Vegetable and Spice Capsicums. 2nd ed. Wallingford: CABI; 2012.
- McGee H. On Food and Cooking: The Science and Lore of the Kitchen. Revised ed. New York: Scribner; 2004. (Acı biberler ve turşu bölümleri)
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı, tedavi veya tıbbi tavsiye yerine geçmez.
© Daye Hatun · Fermente Akademi. İçerik ve görseller izinsiz kopyalanamaz.