Kasımın serin sabahlarında anneannemin avlusunda taşın üstüne vuran tok bir ses duyulurdu: tak, tak, tak. Bir avuç yeşil zeytin, düz bir mermer, bir dere taşı ve tek, ölçülü bir darbe. Çekirdeğe dokunmadan çatlayan zeytinler kovaya dolar, sonra günlerce sabırla suyu değiştirilirdi. Kırma zeytin böyle yapılırdı; bana hâlâ dünyanın en diri, en lezzetli zeytini gibi gelir.
Daldan koparılan zeytin yenmez; o kadar acıdır ki. Bu yazıda zeytinin acılığını yalnızca suyla nasıl alacağınızı ve ardından onu tuzlu, sirkeli bir salamurayla nasıl tatlandıracağınızı anlatıyoruz. Tarifin ölçüleri, Kaliforniya Üniversitesi'nin ev için test ettiği zeytin kılavuzunu esas alıyor; böylece yüzyıllık geleneği bugünün bilgisiyle buluşturuyoruz. Turşunun İki Yolu yazımızdaki dille söylersek, bu bir sirke yoludur: Zeytini sirkenin asidi korur.

Malzemeler
1 kg zeytin için (yaklaşık 2 litrelik geniş ağızlı bir kavanoz ya da iki 1 litrelik kavanoz):
- 1 kg salamuralık zeytin: kırma için olgunlaşmamış yeşil, çizme için tam olgunlaşmış siyah zeytin (yağlık değil, iri ve etli salamuralık)
- Acılığı almak için bol temiz içme suyu
- Salamura için her 1 litre suya 120 g katkısız, iyotsuz salamura tuzu (yaklaşık 7 silme yemek kaşığı)
- Yeşil kırma zeytin için her 1 litre suya 125 ml Sultani Üzüm Sirkesi ya da Kokulu Misket Üzüm Sirkesi
- Siyah çizme zeytin için her 1 litre suya 250 ml Kalecik Karası Üzüm Sirkesi ya da Isabella Üzüm Sirkesi
- İsteğe bağlı lezzet için: birkaç dilim limon, 2–3 diş sarımsak, bir tutam kuru kekik, 2 defne yaprağı
- Servis için: sızma zeytinyağı
Yeşil ve siyah zeytin ayrı ayrı işlenir. Sirkenin asitliği en az yüzde 5 olmalıdır. Kaşık ölçüleri: çay kaşığı 5 ml, tatlı kaşığı 10 ml, yemek kaşığı 15 ml; silme 1 yemek kaşığı salamura tuzu yaklaşık 17 g.
Yapılışı
- Ayıklayınız ve yıkayınız. Lekeli, bereli ve yumuşak zeytinleri ayırınız; sapları koparıp zeytinleri iyice yıkayınız.
- Kırınız ya da çiziniz. Yeşil zeytini düz bir mermer ya da kütük üzerinde, temiz bir taş ya da tokmakla tek ve ölçülü bir darbeyle, çekirdeği kırmadan ve zeytini ezmeden çatlatınız; buna “kırma zeytin” denir. Siyah zeytinde ise keskin bir bıçakla çekirdeğe kadar boydan boya iki çizik atınız; buna “çizme zeytin” denir. Neden? Çatlak ve çizikler acılığın suya geçmesi için kapı açar.
- Suya yatırınız. Zeytinleri geniş bir kavanoza ya da cam kaba alıp üzerini temiz suyla örtünüz. Zeytinlerin suyun altında kalması için üstlerine temiz bir tabak ya da cam ağırlık koyunuz. Kabı doğrudan güneş görmeyen serin bir yerde bekletiniz.
- Suyu her gün değiştiriniz. Suyu her gün dökünüz ve taze suyla yenileyiniz. Yeşil kırma zeytinde bu işlem genellikle 6–7 gün, siyah çizme zeytinde 8–10 gün sürer.
- Tadına bakınız. Belirtilen günlerden itibaren bir zeytin tadınız. Keskin acılık gitmiş, hoş bir hafif acılık kalmışsa salamuraya geçebilirsiniz. Daha az acı seviyorsanız su değiştirmeyi sürdürünüz; siyah zeytinde bu süre 20 güne kadar uzayabilir.
- Salamurayı hazırlayınız. Kavanozu dolduracak kadar suyu ölçünüz. Her litre suya 120 g tuz katıp tuz eriyinceye kadar ısıtınız ve tamamen soğumaya bırakınız. Soğuyunca sirkeyi ekleyiniz: yeşil zeytin için litre başına 125 ml, siyah zeytin için 250 ml. Neden soğuyunca? Canlı sirkenin aroması ve canlılığı ısıya dayanıklı değildir.
- Kavanoza alınız. Acılığı alınmış zeytinleri süzüp temiz, kuru kavanoza yerleştiriniz; isterseniz aralarına limon dilimleri, sarımsak, kekik ve defne ekleyiniz. Salamurayı zeytinleri en az 1 cm örtecek şekilde dökünüz; gerekirse üstüne cam bir ağırlık koyunuz.
- Buzdolabında dinlendiriniz. Kapağı kapatıp kavanozu buzdolabına koyunuz. Yeşil kırma zeytin yaklaşık 4 gün sonra, siyah çizme zeytin yaklaşık 1 ay sonra yenmeye hazırdır.
- Servis ediniz. Yiyeceğiniz kadarını temiz bir kaşıkla alınız. Tuzlu bulursanız birkaç saat temiz içme suyunda bekletiniz. Tabakta üzerine zeytinyağı gezdirip kekik serpebilirsiniz. Zeytinyağını kavanoza koymayınız.

Kahvaltının yıldızı: kırma zeytin, köy ekmeği ve bir bardak çay.
Mutfağın Bilimi
Mutfağın Bilimi: Zeytin neden acıdır? Zeytinin acılığı, meyvenin kendini korumak için ürettiği oleuropein adlı bir bileşenden gelir. Oleuropein suda çözünür. Kırmak ya da çizmek zeytinin kabuğunda kapılar açar; her gün değiştirilen taze su, acılığı yavaş yavaş zeytinden dışarı taşır. Su ne kadar sık değişirse acılık o kadar hızlı azalır.
Mutfağın Bilimi: Sirke zeytini nasıl korur? Su, acılıkla birlikte zeytinin şekerlerinin de büyük kısmını alır. Bu yüzden suyla acılığı alınmış zeytinde güvenilir bir mayalanma beklemek yerine, asidi doğrudan sirkeyle veririz. Uluslararası Zeytin Konseyi'nin standardına göre soğutulmadan satılan doğal zeytinde pH en fazla 4,3 olmalıdır; tuz, sirkenin asidi ve buzdolabının soğuğu birlikte zeytini bu güvenli bölgede tutar.
Bilgi Köşesi: Klasik Mayalanan Zeytin
Akdeniz'in ve Ege'nin bilinen bir diğer yolu, zeytinin hiç suya konmadan doğrudan güçlü bir salamuraya alınması ve orada aylarca mayalanmaya bırakılmasıdır. Bu yolda acılık salamuraya çok yavaş geçer; zeytinin şekerini yiyen laktik asit bakterileri de ortamı yavaş yavaş ekşitir. Kaliforniya Üniversitesi'nin kılavuzunda bu tür zeytinler önce bir hafta orta tuzlulukta, ardından güçlü bir salamurada en az iki ay, bazı çeşitlerde dört-altı ay bekletilir. Sonuç derin, olgun bir lezzettir; ama ortamın gerçekten güvenli asitliğe ulaştığından emin olmak için ölçüm gerekir. Bu yüzden bu yolu ayrıntılı ölçüleriyle ilerideki bir tarifimize bırakıyoruz.
Püf Noktaları ve Sık Yapılan Hatalar
Yağlık zeytin kullanmak. Küçük ve çekirdeği iri yağlık zeytin kırma için uygun değildir; iri, etli salamuralık zeytin seçiniz.
Zeytini ezecek kadar sert vurmak. Amaç çekirdeği görmek değil, zeytini çatlatmaktır. Ezilen zeytin yumuşar ve çabuk bozulur.
Suyu değiştirmeyi aksatmak. Bekleyen su bulanıklaşır ve kokar. Suyu her gün, aksatmadan değiştiriniz.
Zeytinleri suyun ya da salamuranın üstünde bırakmak. Havayla buluşan zeytin kararır ve küflenir. Her aşamada ağırlık kullanınız.
Sirkeyi azaltmak. Sirke, bu tarifte zeytini koruyan kalkandır; ölçüsünden aşağı inmeyiniz.
Kavanoza zeytinyağı koymak. Yağ koruma yapmaz, altında havasız bir ortam yaratır. Zeytinyağını servis tabağında ekleyiniz.
Kavanozu kilerde saklamak. Bu tarif yalnızca buzdolabı içindir.
Sunum Önerileri
Kırma zeytin, köy ekmeği, beyaz peynir ve demli bir çayla kahvaltının vazgeçilmezidir. Limon kabuğu, kekik ve bir damla zeytinyağıyla meze tabağına; çekirdekleri çıkarılıp doğranarak salatalara, bulgur pilavına ve gözlemelere katılabilir. Siyah çizme zeytin, koyu üzüm sirkesinin meyvemsi notalarıyla peynir tabaklarının yıldızı olur.
Saklama ve Güvenlik
Zeytinlerinizi salamurasıyla birlikte yalnızca buzdolabında saklayınız ve en çok 6 ay içinde tüketiniz. Zeytinleri her seferinde temiz ve kuru bir kaşıkla alınız; kalanlar salamuranın altında kalmalıdır. Zeytinler yumuşar, kayganlaşır, küflenir ya da kötü kokarsa; kapak kabarır ya da salamura köpürürse zeytinleri tadına bakmadan atınız. Kavanozun bilimini Kavanozun Bilimi yazımızda ayrıntılı anlatmıştık.
Bu Tarifin Sirkeleri
Daye Hatun canlı sirkeleri pastörize edilmez, tamamen katkısızdır ve her biri dalından şişeye aynı uzmanın elinden geçer. Titrasyonla ölçülmüş asitlikleri yüzde 5 ve üzerindedir. Yeşil zeytine açık, siyah zeytine koyu üzüm sirkesi yakışır.
Yeşil kırma zeytin için
Siyah çizme zeytin için
Şunlarla da deneyebilirsiniz
Dikkat: Sirkeler her zaman suyla seyreltilerek tüketilmelidir. Bu tarifteki sirke miktarı lezzet ve koruma içindir; ölçüsünden azaltılmamalıdır. Tarif yüksek miktarda tuz içerdiğinden, tuz kısıtlaması olanlar porsiyonlarına dikkat etmelidir. Kan şekeri, tansiyon vb. düzenleyici ilaç kullananların hekimine danışması önerilir; desteklerin kullanılması esnasında doktorunuzun önerdiği tedavi (insülin dahil) aksatılmadan sürdürülmelidir.
Size özel kullanım kılavuzu için Instagram hesabımız @dayehatunsirke üzerinden bize ulaşabilirsiniz.
İlgili Yazılar
Kaynaklar
- Kaliforniya Üniversitesi Tarım ve Doğal Kaynaklar (UC ANR). Olives: Safe Methods for Home Pickling. Publication 8267.
- Uluslararası Zeytin Konseyi (IOC). Trade Standard Applying to Table Olives (doğal zeytinde azami pH 4,3).
- Eurosurveillance. Two cases of food-borne botulism in Finland caused by conserved olives, October 2011. 2011;16(49).
- Garrido-Fernández A, Fernández-Díez MJ, Adams MR. Table Olives: Production and Processing. Chapman & Hall; 1997.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı, tedavi veya tıbbi tavsiye yerine geçmez.
© Daye Hatun · Fermente Akademi. İçerik ve görseller izinsiz kopyalanamaz.