Doğu Akdeniz mutfaklarının en sevilen lezzetlerinden biri, kendi suyunda olgunlaşan tuzlu limondur. Toprağımsı, egzotik ve canlı bir tadı vardır; bir kez tanıdığınızda mutfağınıza kolayca uyum sağlar. Bir ay sonra kavanozu açtığınızda karşınıza çıkan limon artık bildiğiniz limon değildir: Keskinliği yumuşamış, kabuğu ipek gibi olmuş, kokusu derinleşmiştir.
Bu dönüşümün sırrı tuzda saklı. Tuz, limonun kendi suyuyla birleşerek hem kabuğun dokusunu yumuşatan hem de lezzetini artıran bir turşu ajanı gibi çalışır. Bu limonları en özenli et yemeklerinin yanında olduğu kadar basit bir zeytinyağlı fasulyenin eşliğinde de sunabilirsiniz; sofranıza Akdeniz'in güneşli lezzetini katacaktır.

Malzemeler
1 litrelik geniş ağızlı bir cam kavanoz için:
- 5–6 adet iri, ince kabuklu, çekirdeği az limon (kabuğu mumlanmamış ve ilaçsız; örneğin Mersin'in Lamas limonu)
- ½ su bardağı (yaklaşık 130 g) iyotsuz salamura tuzu
- 1 yemek kaşığı (15 ml) pembe kaya tuzu (Himalaya tuzu)
- ½ çay kaşığı (2,5 ml) tane karanfil
- 1 çay kaşığı (5 ml) kişniş tohumu
- 1 çay kaşığı (5 ml) tane karabiber
- 3 adet defne yaprağı
- En fazla 1 su bardağı (250 ml) Elma Sirkelerimizden biri: yalnızca limon suyu yetmezse kavanozu tamamlamak için
Kaşık ölçüleri: çay kaşığı 5 ml, tatlı kaşığı 10 ml, yemek kaşığı 15 ml.
Yapılışı
- Limonları hazırlayınız. Limonları ılık suyun altında yumuşak bir fırçayla iyice yıkayıp kurulayınız. Neden? Bu turşuda limonun kabuğu da yenir; kabuğun temiz ve mumlanmamış olması bu yüzden önemlidir.
- Kavanozu hazırlayınız. Temiz ve kuru kavanozunuzun dibine pembe kaya tuzunu serpiştirerek yayınız.
- Limonları dilimleyiniz. Her limonu dik tutarak en tepesinden başlayıp dört dilim hâlinde, alttan birbirine bağlı kalacak şekilde kesiniz. Böylece limonlarınız bir çiçek gibi açılıp kapanır ve dağılmaz.
- Tuzlayınız. Her limonu açarak etli kısımlarına bolca salamura tuzu sürünüz, ardından sıkıca kapatınız.
- Kavanoza diziniz. Tuzladığınız limonları teker teker kavanoza yerleştiriniz. Her katmanın arasına karanfil, kişniş, karabiber ve bir miktar tuz serpiştiriniz; defne yapraklarını da limonların arasına sıkıştırınız.
- Bastırınız. Limonların suyunu salması ve kavanoza daha fazla limon sığması için elinizle ya da tahta bir havanla limonlara bastırınız.
- Sıvıyı tamamlayınız. Limon suyu limonları tamamen örtmeli ve kavanozun boğazına kadar gelmelidir. Limon suyu yetmezse kavanozu Elma Sirkelerimizden biriyle tamamlayınız. Limonların hiçbir kısmı sıvının üstünde kalmamalıdır; gerekirse üstlerine temiz, küçük bir cam ağırlık koyunuz. Ardından kavanozun ağzını kapatınız.
- Olgunlaştırınız. Kavanozu ılık bir yerde bir ay boyunca bekletiniz ve tuzun eşit dağılması için her gün düzenli olarak sallayınız. İlk günlerde sıvının seviyesini kontrol ediniz; limonlar suyunu saldıkça seviye yükselecektir.
- Kullanmadan önce durulayınız. Limonları kullanmadan önce soğuk suyun altında hızlıca durulayıp hafifçe kurulayınız. Genellikle yumuşamış kabuk ince ince doğranarak kullanılır; iç kısmı ise ezilerek soslara katılabilir.

Bir ay boyunca güneşli bir pencere önünde: Limonlar her zaman sıvının altında.
Mutfağın Bilimi
Mutfağın Bilimi: Limonun etli kısmına sürülen tuz, ozmoz yoluyla hücrelerin içindeki suyu dışarı çeker. Bu yüzden ilk birkaç gün içinde limonlar kendi suyunun içinde yüzmeye başlar; tuz ile limon suyu birlikte turşunun salamurasını kendileri yapar.
Mutfağın Bilimi: Bir ay boyunca tuz ve limonun kendi asidi, kabuktaki hücre duvarlarını bir arada tutan pektini yavaş yavaş çözer. Sert kabuk böylece yumuşar ve neredeyse ipeksi bir dokuya kavuşur. Kabuğun beyaz kısmındaki acılık bu süreçte yumuşarken, sarı dış kabuktaki kokulu yağlar korunur ve salamuraya geçer; turşunun derin, yuvarlak aroması buradan gelir.
Mutfağın Bilimi: Limon suyunun pH değeri yaklaşık 2 ile 2,6 arasındadır. Bu kadar asitli ve tuzlu bir ortam, zararlı mikroplara yaşam alanı bırakmaz. Tek zayıf nokta sıvının yüzeyidir: Havayla buluşan ve sıvının üstünde kalan bir limon parçasında kahm mayası ya da küf oluşabilir. Limonları sıvının altında tutmak bu yüzden tarifin en önemli kuralıdır. Kahm mayasını anadan nasıl ayırt edeceğinizi Şişeden Damağa yazımızda anlatmıştık.
Püf Noktaları ve Sık Yapılan Hatalar
Kabuğu mumlu limon kullanmak. Kabuk bu tarifin asıl yenen kısmıdır. Mumlanmamış, ilaçsız limon seçiniz ve iyice yıkayınız.
İyotlu sofra tuzu kullanmak. İyotlu tuz salamurayı bulandırabilir, limonların rengini koyulaştırabilir. Turşuda iyotsuz salamura tuzu kullanınız.
Limonları sıvının üstünde bırakmak. Havayla buluşan kısımlar kahm mayasına ve küfe açıktır. Limonları bastırınız, gerekirse ağırlık koyunuz.
Kavanozu erken açmak. Kabuğun yumuşaması zaman ister. Bir aydan önce açılan limonlar hâlâ sert ve keskin olur.
Durulamadan kullanmak. Salamuradan çıkan limon çok tuzludur. Soğuk suyun altında hızlıca durulamak, tuzun fazlasını alır ve limonun aromasını öne çıkarır.
Metal kapağı doğrudan kullanmak. Tuz ve asit zamanla metal kapağı aşındırabilir. Kapağın altına bir kat yağlı kâğıt koymak bu temasın önüne geçer.

Bir ayın sonunda: ipeksi kabuklar, zeytinyağlı fasulye ve bir bardak çay.
Sunum Önerileri
İnce doğranmış limon kabuğunu zeytinyağlı taze fasulyenin, kuru fasulye piyazının ya da bulgur pilavının üzerine serpiştiriniz. Izgara balığın ve fırın tavuğun yanında küçük bir kâsede sunabilirsiniz. Zeytinyağı, biraz kendi salamurası ve ince doğranmış kabukla hazırlayacağınız bir sos, yeşil salatalara ve humusa bambaşka bir derinlik katar. Servis esnasında turşunuzu üzüm, badem ya da cevizle; ıspanak, pancar ya da turpla zenginleştirerek lezzetli soslar ve garnitürler de hazırlayabilirsiniz.
Saklama ve Güvenlik
Olgunlaşan limonlarınızı 6–8 ay boyunca saklayabilirsiniz. Kavanozu açtıktan sonra buzdolabında saklamanızı ve limonları her seferinde temiz, kuru bir kaşık ya da maşayla almanızı öneririz. Limonlar her zaman sıvının altında kalmalıdır. Salamuranın yüzeyinde beyazımsı, mat, kırışık bir zar ya da renkli, tüylü bir küf görürseniz, ya da kavanozdan alışılmadık, kötü bir koku gelirse turşuyu tüketmeyiniz.
Bu Tarifin Sirkeleri
Daye Hatun canlı sirkeleri pastörize edilmez, tamamen katkısızdır ve her biri dalından şişeye aynı uzmanın elinden geçer. Bu tarif pişirilmediği için sirkenin taze aroması limonlara olduğu gibi geçer.
Bu tarifte kullandığımız
Şunlarla da deneyebilirsiniz
Dikkat: Sirkeler her zaman suyla seyreltilerek tüketilmelidir. Bu tarifteki sirke miktarı lezzet içindir. Tarif yüksek miktarda tuz içerdiğinden, tuz kısıtlaması olanlar porsiyonlarına dikkat etmelidir. Kan şekeri, tansiyon vb. düzenleyici ilaç kullananların hekimine danışması önerilir; desteklerin kullanılması esnasında doktorunuzun önerdiği tedavi (insülin dahil) aksatılmadan sürdürülmelidir.
Size özel kullanım kılavuzu için Instagram hesabımız @dayehatunsirke üzerinden bize ulaşabilirsiniz.
İlgili Yazılar
Kaynaklar
- McGee H. On Food and Cooking: The Science and Lore of the Kitchen. Revised ed. New York: Scribner; 2004. (Turşular, tuz ve meyve kabukları bölümleri)
- National Center for Home Food Preservation. Selecting, Preparing and Canning Fermented Foods and Pickled Vegetables: Ingredients for Pickling (salt). University of Georgia.
- U.S. Food and Drug Administration. Approximate pH of Foods and Food Products. Bacteriological Analytical Manual kaynakları.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı, tedavi veya tıbbi tavsiye yerine geçmez.
© Daye Hatun · Fermente Akademi. İçerik ve görseller izinsiz kopyalanamaz.