Sirke ile balın buluşması insanlığın en eski içeceklerinden biridir. Eski Yunanlar ona “ekşi bal” anlamına gelen oksimel adını verdi; İslam dünyasının hekimleri aynı karışımı “sirkengübin” adıyla yüzyıllar boyunca sofralara ve şifa kitaplarına taşıdı. Bugün size bu kadim buluşmanın yakut renkli bir yorumunu sunuyorum: hibiskusun ekşi ve meyvemsi derinliği, balın yumuşaklığı ve zencefilin sıcaklığıyla.
Tatlımsı, keskin ve egzotik bir içecek bu. Yazın buzla, avluda serin bir şerbet gibi; kışın ise ılık, ellerinizi ısıtan bir bardak olarak. Sırrı, iki canlı malzemeyi, yani balı ve canlı sirkeyi ısıdan korumakta.

Malzemeler
Yaklaşık 2,4 litre (10 su bardağı) için:
- 240 ml Hibiskus Sirkesi
- 60 ml (yaklaşık 4 yemek kaşığı) ince rendelenmiş taze zencefil
- 2 litre içme suyu, ılık (en fazla 40 °C)
- 150 g kokulu çiçek balı
- 2 adet limon, ay dilimi şeklinde doğranmış, çekirdekleri ayıklanmış
- Taze nane yaprakları
- Buz (yazın)
Bal üzerine bir not: “Kokulu çiçek balı” derken, çiçeklerin kendi kokusunu taşıyan gerçek baldan söz ediyoruz; sonradan aroma eklenmiş ürünler bu tarife uygun değildir.
Kaşık ölçüleri: çay kaşığı 5 ml, tatlı kaşığı 10 ml, yemek kaşığı 15 ml.
Yapılışı
- Suyu ılıtınız. İçme suyunu elinizin rahatça dayanacağı sıcaklığa, en fazla 40 °C'ye kadar ılıtınız. Neden? Bal ve canlı sirke bu tarifin iki canlı malzemesidir; ikisi de yüksek sıcaklıkta özelliklerini kaybeder.
- Balı eritiniz. Balı ılık suyun içine alıp tamamen eriyene kadar karıştırınız.
- Zencefili demlendiriniz. Rendelenmiş zencefili ekleyip karışımı 20 dakika kadar bekletiniz. Ilık su, zencefilin keskin ve kokulu bileşenlerini yavaş yavaş içine çeker.
- Sirkeyi ekleyiniz. Karışım oda sıcaklığına indikten sonra Hibiskus Sirkesi'ni ekleyip karıştırınız. Renk o anda yakut kırmızısına döner.
- İsterseniz süzünüz. Zencefil parçacıklarını istemiyorsanız içeceği ince bir süzgeçten geçiriniz.
- Mevsime göre servis yapınız. Yazın buzdolabında soğutup buzla servis yapınız. Kışın ise içeceği ateşe koymadan, sürahiyi ya da bardağı sıcak su dolu bir kabın içinde yavaşça ılıtarak sununuz; sıcaklığı 40 °C'yi aşmamalıdır.
- Süsleyiniz. Servisten hemen önce limon dilimleri ve taze nane yapraklarıyla, yazın da buz parçalarıyla çeşnilendiriniz. Pipetle içmek, dişlerin asitle temasını azaltır.

Yazın buzla, kışın ılık: aynı oksimelin iki mevsimi.
Mutfağın Bilimi
Mutfağın Bilimi: “Oksimel” adı, Yunanca oksi (ekşi) ve meli (bal) sözcüklerinden gelir. Hipokrat'ın akut hastalıklarda beslenme üzerine yazdığı metinlerde sirke ile balın sulandırılmış karışımları ayrıntılı biçimde anlatılır. Bu gelenek İslam tıbbında “sirkengübin” adıyla sürdü ve bugün de bazı bölgelerde naneyle içilen bir şerbet olarak yaşıyor. Bu yolculuğu “Ne Güzel Katıktır Sirke” yazımızda anlatmıştık.
Mutfağın Bilimi: Gerçek bal, ısıya duyarlı enzimler taşır; diastaz ve invertaz bunların en bilinenleridir. Bal ısıtıldıkça bu enzimler etkinliğini yitirir ve HMF adlı bir bileşik birikmeye başlar. Uluslararası bal standartları, diastaz etkinliğini ve HMF miktarını balın tazeliğinin ve ısıl işlem görmediğinin ölçüsü olarak kullanır. Canlı sirkenin bakterileri de aynı şekilde ısıya dayanıklı değildir. Bu tarifte suyu 40 °C'de tutmamızın ve sirkeyi en son eklememizin nedeni budur.
Mutfağın Bilimi: Hibiskusun yakut rengi, antosiyanin adlı bitki pigmentlerinden gelir. Antosiyaninler bir doğal pH göstergesi gibi davranır: Asitli ortamda parlak kırmızı, nötr ortamda morumsu, bazik ortamda mavimsi görünür. Sirke eklendiği anda içeceğin rengi bu yüzden canlanır; limon dilimi de bu parlaklığı destekler.
Hibiskus ve Zencefil: Bilim Ne Diyor?
Hibiskus (Hibiscus sabdariffa), çiçeğinin etli ve kırmızı çanak yapraklarıyla dünyanın pek çok yerinde ekşi bir çay olarak içilir. 2010'da ABD'de yapılan kontrollü bir çalışmada, tansiyonu sınırda ya da hafif yüksek olan yetişkinlerde altı hafta boyunca içilen hibiskus çayının sistolik kan basıncını plaseboya göre düşürdüğü gözlendi. 2015'te yayımlanan ve kontrollü çalışmaları bir araya getiren bir meta-analiz de benzer bir sonuca ulaştı.
Zencefil üzerine yapılan çalışmaların bir bölümü ağrılı adet dönemlerine odaklanır. 2015'te yayımlanan bir meta-analiz, zencefilin bu dönemdeki ağrıyı hafifletmede plaseboya göre etkili bulunduğunu bildirdi. Döngünün dönemlerini Döngünün Dört Mevsimi, zencefilin mutfaktaki yerini ise Mutfaktaki Şifalı Bitkiler yazımızda anlatmıştık.
Buradaki araştırma bulguları bu bitkilerin kendisi ve ekstreleri incelenerek elde edilmiştir. Fermantasyonun bitkisel bileşenleri dönüştürerek bazı durumlarda daha kolay emilen yeni formlar ortaya çıkarabildiği bilinmektedir; bu dönüşümün söz konusu etkilere nasıl yansıdığına dair araştırmalar ise sürmektedir.
Püf Noktaları ve Sık Yapılan Hatalar
Balı kaynar suda eritmek. Bal en kolay sıcak suda erir ama enzimleri bu sıcaklıkta kaybolur. Ilık suda biraz daha uzun karıştırmak yeterlidir.
Sirkeyi sıcak karışıma eklemek. Canlı sirkenin bakterileri ve taze aroması ısıyla kaybolur. Sirke, karışım oda sıcaklığına indikten sonra eklenmelidir.
Kışın içeceği ocakta ısıtmak. Ocakta ısıtılan oksimel kolayca 40 °C'yi aşar. Sıcak su banyosunda yavaş ılıtmak iki canlı malzemeyi de korur.
Limonu saatlerce içecekte bırakmak. Limon kabuğunun beyaz kısmı zamanla içeceğe acılık verir. Limon dilimlerini servisten hemen önce ekleyiniz.
Uzun süre saklamak. Bal, su ve meyve buluştuğunda mayalar kısa sürede çalışmaya başlar. Oksimelinizi buzdolabında, kapalı bir sürahide en fazla 3 gün saklayınız.
Sunum Önerileri
Yazın uzun bardaklarda bol buz, limon ve naneyle, öğleden sonra serinliği olarak sununuz. Ramazan sofralarındaki şerbet geleneğinin bir devamı olarak iftar sofrasına da çok yakışır. Kışın ise ince belli fincanlarda, ılık olarak, akşam sohbetlerine eşlik edebilir.
Saklama ve Güvenlik
Oksimeli buzdolabında, ağzı kapalı bir sürahide en fazla 3 gün saklayınız. Köpürme, ekşimsi bir maya kokusu ya da bulanıklıkta belirgin bir artış fark ederseniz tüketmeyiniz. Bal içerdiği için bir yaşından küçük bebeklere verilmemelidir.
Kimler dikkat etmeli? Zencefilli Hibiskus Oksimeli güçlü bir içecektir. Hamile olanlar ve hamile kalmayı planlayanlar bu içecekten uzak durmalıdır. Kan basıncı düşük seyredenler, hibiskus kan basıncını daha da düşürebileceği için dikkatli olmalıdır. Tansiyon ya da kan şekeri ilacı kullananlar, kan sulandırıcı ilaç kullananlar ve şeker tüketimini sınırlaması gerekenler içeceği hekimlerine danışmadan düzenli olarak tüketmemelidir.
Bu Tarifin Sirkeleri
Daye Hatun canlı sirkeleri pastörize edilmez, tamamen katkısızdır ve her biri dalından şişeye aynı uzmanın elinden geçer. Bu tarif pişirilmediği için sirkenin canlı karakteri içeceğe olduğu gibi geçer.
Bu tarifte kullandığımız
Şunlarla da deneyebilirsiniz
Dikkat: Sirkeler her zaman suyla seyreltilerek tüketilmelidir. Bu tarifteki sirke miktarı lezzet içindir; içecek, sirkeyi zaten bol suyla seyreltilmiş olarak sunar. Hamile olanlar ve hamile kalmayı planlayanlar hibiskuslu içeceklerden uzak durmalıdır. Mide ülseri, gastrit ya da şiddetli reflüsü olanlar sirkeleri hekime danışmadan kullanmamalıdır. Kan şekeri, tansiyon vb. düzenleyici ilaç kullananların hekimine danışması önerilir; desteklerin kullanılması esnasında doktorunuzun önerdiği tedavi (insülin dahil) aksatılmadan sürdürülmelidir.
Size özel kullanım kılavuzu için Instagram hesabımız @dayehatunsirke üzerinden bize ulaşabilirsiniz.
İlgili Yazılar
Kaynaklar
- Hippokrates. Akut Hastalıklarda Rejim Üzerine (Peri diaites oxeon). Oksimel ve sirke-bal karışımları bölümü.
- Codex Alimentarius. Standard for Honey (CXS 12-1981). Diastaz aktivitesi ve HMF sınırları.
- McGee H. On Food and Cooking: The Science and Lore of the Kitchen. Revised ed. New York: Scribner; 2004. (Bal ve bitki pigmentleri bölümleri)
- McKay DL, Chen CYO, Saltzman E, Blumberg JB. Hibiscus sabdariffa L. tea (tisane) lowers blood pressure in prehypertensive and mildly hypertensive adults. J Nutr. 2010;140(2):298–303.
- Serban C, Sahebkar A, Ursoniu S, Andrica F, Banach M. Effect of sour tea (Hibiscus sabdariffa L.) on arterial hypertension: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. J Hypertens. 2015;33(6):1119–1127.
- Daily JW, Zhang X, Kim DS, Park S. Efficacy of ginger for alleviating the symptoms of primary dysmenorrhea: a systematic review and meta-analysis of randomized clinical trials. Pain Med. 2015;16(12):2243–2255.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı, tedavi veya tıbbi tavsiye yerine geçmez.
© Daye Hatun · Fermente Akademi. İçerik ve görseller izinsiz kopyalanamaz.