Sarımsak, mutfağımızın en sadık dostudur ama çoğu zaman sahnede değil, perde arkasında durur: Yemeğin dibinde erir, yoğurdun içinde kaybolur. Bu tarifte ise başroldedir. Bütün dişler, pul biberin kırmızısıyla benekli, kavanozda fildişi gibi parlar.
Turşuya giren sarımsak karakter değiştirir: Çiğ sarımsağın keskin, yakıcı tadı yumuşar; dişler hafif tatlımsı, ekşi ve hoş bir acılıkla kıtır kıtır kalır. Bir tabak kuru fasulyenin, mangaldan yeni inmiş bir köftenin ya da kahvaltıdaki peynirin yanına bir-iki diş koyduğunuzda, sofranın bütün tadı canlanır. Biber oranıyla oynayarak turşunuzu dilediğiniz kadar acı ya da mayhoş kurabilirsiniz.
Tarifin iki sırrı var: Dişleri iki kısa haşlamayla hem kolayca soymak hem de “mavi sarımsak”tan korumak ve salamurayı sirke seyreltilmeden, soğuk kurmak. Turşunun İki Yolu yazımızda anlattığımız gibi bu bir sirke turşusudur; kavanozu sirkenin asidi korur. Sirkeyi ısıtmadığımız için canlı sirkenin aroması dişlere olduğu gibi geçer.

Fildişi dişler, kırmızı benekler: kavanozdan çıkacak olan bu.

Malzemeler
250 ml'lik 2 cam kavanoz için:
Sarımsak
- 6 iri baş sarımsak (yaklaşık 300 g diş; sert, dolgun, filizlenmemiş), dişlerine ayrılmış
Salamura (seyreltilmemiş sirke)
- 300 ml (1¼ su bardağı) Elma Sirkelerimizden biri (asitliği en az yüzde 5)
- 50 g (¼ su bardağı) toz şeker (pancar şekeri)
- 1 yemek kaşığı (yaklaşık 17 g) katkısız, iyotsuz salamura tuzu
- 1 çay kaşığı acı pul biber
- 1 çay kaşığı tatlı toz kırmızı biber
Kaşık ölçüleri: çay kaşığı 5 ml, tatlı kaşığı 10 ml, yemek kaşığı 15 ml; su bardağı 250 ml. Daha acı bir turşu için pul biberi 2 çay kaşığına çıkarabilir, daha mayhoş bir turşu için pul biberi azaltıp toz biberi artırabilirsiniz.
Yapılışı
- Salamurayı soğuk hazırlayınız. Sirkeyi geniş bir cam kaba alınız; şekeri, tuzu, pul biberi ve toz biberi ekleyip şeker ile tuz tamamen eriyinceye kadar birkaç dakika karıştırınız. Salamurayı haşlama sırasında bekletiniz, ara ara yeniden karıştırınız. Sirkeyi ısıtmayınız ve su eklemeyiniz; canlı sirkenin aroması ve canlılığı ısıya dayanıklı değildir.
- Dişleri ilk kez haşlayınız. Yanına içi buzlu su dolu bir kâse hazırlayınız. Bir tencerede yaklaşık 2 litre suyu kaynatınız; kabuklu dişleri kaynar suya atıp 1 dakika haşlayınız, kevgirle hemen buzlu suya aktarınız ve 2 dakika soğutunuz. Neden? Kısa ısı, dişi saran ince zarı gevşetir; kabuk parmak ucuyla kolayca sıyrılır.
- Soyunuz. Dişlerin sert dip ucunu ince bir dilim kesip kabuklarını sıyırınız. Lekeli, yumuşak ya da filizlenmiş dişleri ayırınız.
- İkinci kez haşlayınız. Aynı suyu yeniden kaynatınız; soyulmuş dişleri 1 dakika daha haşlayıp buzlu suya alınız, süzüp temiz bir bezle kurulayınız. Neden? Bu kısa haşlama, sarımsağı maviye ya da yeşile döndüren enzimi etkisiz bırakır ve dişin keskinliğini yumuşatır. Buzlu su pişmeyi durdurur, dişler kıtır kalır. Bu suya sirke koymayınız; sirke yalnızca kavanozda kalacak salamurada kullanılır.
- Kavanozları hazırlayınız. Kavanozları ve kapaklarını sıcak, sabunlu suyla yıkayıp iyice durulayınız ve kurutunuz. Kapakların içi kaplamalı, sağlam ve paslanmamış olmalıdır.
- Kavanozlara yerleştiriniz. Dişleri iki kavanoza eşit paylaştırınız. Salamurayı biberleriyle birlikte iyice karıştırıp dişleri en az 1 cm örtecek şekilde dökünüz. Salamura yetmezse su değil, biraz daha sirke ekleyiniz. Hava kabarcıklarını çıkarıp ağızda 1 cm boşluk bırakarak kapağı kapatınız.
- Buzdolabında dinlendiriniz. Kavanozları hemen buzdolabına koyunuz. İlk günlerde biberler dibe çöker; kavanozu birkaç günde bir hafifçe çevirip yeniden düzeltiniz. Turşunuz 1 hafta sonra yenmeye başlar; lezzeti zamanla oturmaya devam eder.

Kuru fasulye, pilav ve bir kâse sarımsak turşusu: sofranın klasiği.
Mutfağın Bilimi
Mutfağın Bilimi: “Mavi sarımsak” neden olur? Sarımsak turşusu bazen birkaç gün içinde mavimsi ya da yeşilimsi bir renk alır. Bu bir bozulma değildir, zararsızdır. Sarımsağın hücrelerinde ayrı bölmelerde duran kükürtlü bileşikler ile alliinaz enzimi, doku zedelendiğinde buluşur; ekşi ortamda bu tepkimenin ara ürünleri sarımsağın amino asitleriyle birleşerek mavi-yeşil pigmentler oluşturur. Renk, özellikle uzun süre soğukta depolanmış sarımsaklarda daha sık görülür. Soyulmuş dişleri kısa süre haşlamak enzimi etkisiz bıraktığı için bu dönüşümün önüne büyük ölçüde geçer.
Mutfağın Bilimi: Keskinlik neden yumuşar? Çiğ sarımsağın yakıcı tadını veren allisin, diş ezildiğinde ya da kesildiğinde aynı enzimle saniyeler içinde oluşur. Dişleri bütün bırakıp kısa haşladığımız için allisin çok az oluşur; ekşi salamura da kalan keskinliği zamanla yuvarlar. Böylece diş, çiğ sarımsağın sertliği olmadan, kendi tatlımsı aromasıyla kalır. Acılığı ise biberin kapsaisini verir; bu bileşik suda az çözündüğü için acılık kavanozda yavaş yavaş, haftalar içinde dağılır.
Mutfağın Bilimi: Neden su yok, neden yağ yok? Sarımsak az sulu, yoğun dokulu ve asidi düşük bir sebzedir; bilimsel literatürde özellikle yağ altında saklandığında öne çıkan bir risk taşır. Bu yüzden bu tarifte sirkeyi suyla seyreltmiyoruz ve kavanoza yağ koymuyoruz. Asitliği yüzde 5 olan 300 ml sirke yaklaşık 15 gram asit taşır; sarımsağın kendi suyuyla dengelendiğinde bile kavanozdaki asit oranı yüzde 3 dolayında kalır. Bu oran pH'ı güvenli eşik olan 4,6'nın çok altında tutar. Eski tariflerdeki gibi sarımsağı sirkede kaynatmak ise asidi buharla uçurur ve canlı sirkenin canlılığını yok eder; biz aynı işi sade suda kısa haşlamayla gördük. Tarif ısıl işlem görmediği için yalnızca buzdolabında saklanır; nedenini Kavanozun Bilimi yazımızda anlattık.
Püf Noktaları ve Sık Yapılan Hatalar
İkinci haşlamayı atlamak. Yalnızca soymak için yapılan ilk haşlama enzimi her zaman durdurmaz; soyulmuş dişlerin ikinci kısa haşlaması mavi sarımsağı büyük ölçüde önler.
Dişleri uzun haşlamak. Bir dakikayı aşan haşlama dişleri yumuşatır ve kıtırlık kaybolur. Süreye sadık kalınız, buzlu suyu atlamayınız.
Ezik ya da filizli diş kullanmak. Ezik dişlerde renk değişimi hızlanır, filizli dişlerin ortası acılaşır. Sert ve dolgun dişleri seçiniz.
Salamuraya su eklemek. Sarımsak turşusunda sirke seyreltilmez. Ekşi bulursanız bir sonraki kavanozda şekeri biraz artırınız.
Kavanoza zeytinyağı koymak. Yağ, sarımsağın üzerinde havasız bir ortam oluşturur ve sirkenin korumasını keser. Zeytinyağını yalnızca servis tabağında ekleyiniz.
Kavanozu kilerde saklamak. Bu tarif yalnızca buzdolabı içindir; kavanozları ters çevirmek de koruma sağlamaz.
Sunum Önerileri
Kuru fasulye ve pilavın, etli nohudun, mercimek köftesinin ve ızgara köftenin yanında bütün olarak sununuz. İnce dilimleyip haydariye, cacığa ya da süzme yoğurtla hazırladığınız mezelere katabilirsiniz; dişleri ezip salamurasından bir-iki kaşıkla zeytinyağına çırptığınızda acılı, sarımsaklı bir salata sosu olur. Kahvaltıda beyaz peynirin ve domatesin yanında da sofraya canlılık getirir.
Saklama ve Güvenlik
Kavanozlarınızı yalnızca buzdolabında saklayınız ve 2 ay içinde tüketiniz. Oda sıcaklığında saklamayınız. Dişleri her seferinde temiz ve kuru bir kaşıkla alınız; kalanlar salamuranın altında kalmalıdır. Dişlerin mavimsi ya da yeşilimsi renk alması zararsızdır. Kapak kabarır, salamura köpürür ya da bulanıklaşır, dişler kayganlaşır, yüzeyde küf görülür ya da alışılmadık bir koku gelirse turşuyu tadına bakmadan atınız.
Bu Tarifin Sirkeleri
Daye Hatun canlı sirkeleri pastörize edilmez, tamamen katkısızdır ve her biri dalından şişeye aynı uzmanın elinden geçer. Titrasyonla ölçülmüş asitlikleri yüzde 5 ve üzerindedir. Bu tarifte sirke ısıtılmadığı için canlı sirkenin aroması dişlere olduğu gibi geçer.
Bu tarifte kullandığımız
Şunlarla da deneyebilirsiniz
Dikkat: Sirkeler her zaman suyla seyreltilerek tüketilmelidir. Bu tarifteki sirke miktarı lezzet ve koruma içindir; turşu salamurasında sirke seyreltilmemeli, azaltılmamalıdır. Tarif şeker ve tuz içerdiğinden, kısıtlaması olanlar porsiyonlarına dikkat etmelidir. Kan şekeri, tansiyon vb. düzenleyici ilaç kullananların hekimine danışması önerilir; desteklerin kullanılması esnasında doktorunuzun önerdiği tedavi (insülin dahil) aksatılmadan sürdürülmelidir.
Size özel kullanım kılavuzu için Instagram hesabımız @dayehatunsirke üzerinden bize ulaşabilirsiniz.
İlgili Yazılar
Kaynaklar
- USDA, National Institute of Food and Agriculture. Complete Guide to Home Canning, Guide 6: Preparing and Canning Fermented Foods and Pickled Vegetables. 2015.
- Lee EJ, Cho JE, Kim JH, Lee SK. Green pigment in crushed garlic (Allium sativum L.) cloves: purification and partial characterization. Food Chemistry. 2007;101(4):1677–1686.
- Block E. Garlic and Other Alliums: The Lore and the Science. Cambridge: Royal Society of Chemistry; 2010. (Sarımsağın kükürtlü bileşikleri, alliinaz enzimi ve renk değişimi)
- University of California Agriculture and Natural Resources. Garlic: Safe Methods to Store, Preserve, and Enjoy. ANR Publication 7231.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı, tedavi veya tıbbi tavsiye yerine geçmez.
© Daye Hatun · Fermente Akademi. İçerik ve görseller izinsiz kopyalanamaz.