Yaz sonunda kapya biberleri tezgâhları kıpkırmızı boyarken mutfağımı bir koku sarar: közlenen biberin o tatlı, isli, insanı çocukluğuna götüren kokusu. Kabuğu kararmış biberleri kese kâğıdına koyup soğumaya bıraktığımda, kâğıdın içinde buharla yumuşayan biberler sanki sabırla soyulmayı bekler. Sonrası sarımsak, bir tutam tuz ve canlı bir sirke… Bir gün sonra kavanozu açtığınızda karşınızda kahvaltı sofrasının da meze tabağının da yıldızı durur.
Bu turşunun püf noktası kaliteli, ayarında sarımsak ve etli, olgun kapya biberidir. Bir de doğru saklama: Közlenmiş biber, turşuların en narinlerindendir. Bu yüzden tarifi buzdolabı için hesapladık ve her adımın nedenini de yazdık. Turşunun İki Yolu yazımızda anlattığımız gibi, bu bir sirke turşusudur: Asidi sirke getirir.

Malzemeler
1 litrelik geniş ağızlı bir cam kavanoz için:
- 1.150 g etli, kalın kabuklu, olgun kırmızı kapya biberi (közlenip soyulunca yaklaşık 600 g kalır)
- 3 diş iyi kalite sarımsak, soyulmuş ve iri kıyılmış
- 1 çay kaşığı (yaklaşık 6 g) katkısız, iyotsuz salamura tuzu; damak tadınıza göre artırabilirsiniz
- 350–400 ml Elma Sirkelerimizden biri (asitliği en az yüzde 5); biberleri tamamen örtecek kadar
- Servis için: 2 yemek kaşığı sızma zeytinyağı, birkaç dal maydanoz
Kaşık ölçüleri: çay kaşığı 5 ml, tatlı kaşığı 10 ml, yemek kaşığı 15 ml.
Yapılışı
- Fırını ısıtınız. Fırınınızı 200 °C'ye ısıtınız.
- Biberleri yıkayınız. Biberleri soğuk suyun altında iyice yıkayıp temiz bir bezle tamamen kurulayınız. Neden? Toprak ve toz, sebzenin üzerindeki istenmeyen mikropların asıl kaynağıdır; yıkama bu yüzden közlemeden önce yapılır.
- Közleyiniz. Biberleri yapışmaz bir fırın tepsisine diziniz ve her iki yüzünü 20'şer dakika, kabukları yer yer kararıp kabarana kadar fırınlayınız.
- Terletiniz. Sıcak biberleri bir kese kâğıdına alıp ağzını kapatınız ve soğumaya bırakınız. Neden? Kâğıdın içinde oluşan buhar, kabuğu etten ayırır; biberler kolayca soyulur.
- Sarımsağı hazırlayınız. Biberler soğurken sarımsakları soyup iri iri kıyınız.
- Soyunuz ve temizleyiniz. Soğuyan biberlerin kabuklarını soyunuz, baş kısımlarını kesiniz, boyuna dilimleyip tohumlarını ayıklayınız. Bu aşamada biberleri durulamayınız, suya değdirmeyiniz; közlemenin aroması yüzeydedir ve suyla gider.
- Kavanozu hazırlayınız. Kavanozu ve kapağını sıcak, sabunlu suyla yıkayıp iyice durulayınız ve tamamen kurutunuz. Kapağın içi kaplamalı, sağlam ve paslanmamış olmalıdır; ezik ya da paslı kapak kullanmayınız.
- Kavanoza diziniz. Biberleri ve sarımsakları kat kat kavanoza yerleştiriniz; her katın üzerine biraz tuz serpiniz. Biberler tamamen soğumuş olmalıdır.
- Sirkeyi dökünüz. Sirkeyi biberleri ve sarımsakları en az 1 cm örtecek kadar dökünüz. Temiz bir kaşığın sapıyla biberlerin arasındaki havayı çıkarınız. Kavanozun ağzında 2 cm boşluk bırakınız. Sirkeyi asla suyla seyreltmeyiniz.
- Oturmasını bekleyiniz. Kavanozu 2 saat bekletiniz. Biberler oturdukça sirke seviyesi düşer; gerekirse sirke ekleyerek biberleri ve sarımsakları yeniden örtünüz.
- Buzdolabına kaldırınız. Kapağı sıkıca kapatıp kavanozu buzdolabına koyunuz. Turşunuz ertesi gün yenmeye hazırdır.
- Zeytinyağını tabakta ekleyiniz. Servis ederken biberleri temiz bir çatalla tabağa alınız, üzerine zeytinyağı gezdirip kıyılmış maydanoz serpiniz. Zeytinyağını kavanoza koymayınız.

Köy ekmeğinin üstünde, bir damla zeytinyağıyla: közlenmiş biberin en güzel hâli.
Mutfağın Bilimi
Mutfağın Bilimi: Zeytinyağı neden kavanoza girmez? Pek çok tarifte kavanozun ağzı zeytinyağıyla “mühürlenir”. Oysa yağ koruma yapmaz; tersine, altında havasız bir ortam oluşturur. Közlenmiş biber ve sarımsak gibi asidi düşük sebzeler, bu havasız ortamda en tehlikeli gıda zehirlenmelerinden biri olan botulizmin bakterisine elverişli bir yer olabilir. Türkiye'de 1983–2017 arasında yayımlanan gıda kaynaklı botulizm vakalarının tamamında kaynak ev yapımı konservelerdi. Bu yüzden biberi sirkeyle korur, zeytinyağını lezzet için tabakta ekleriz.
Mutfağın Bilimi: Asit hesabı. Asitliği yüzde 5 olan 375 ml sirke yaklaşık 19 gram asit taşır. Közleme biberin suyunun bir kısmını uçurduğu için sirke çok seyrelmez: Biberin kalan suyuyla dengelendiğinde kavanozun bütünündeki asit oranı yüzde 2 dolayında kalır. Bu, pH'ı güvenli eşik olan 4,6'nın çok altında tutar. Yine de bu tarif ısıl işlem görmediği için yalnızca buzdolabında saklanır.
Mutfağın Bilimi: Közün kokusu. Biberin kabuğu yüksek ısıda kararırken şekerler ve proteinler birbirleriyle tepkimeye girer; bilim insanları buna Maillard tepkimesi der. Közlenmiş biberin tatlı, isli, derin kokusu buradan gelir. Bu aroma bileşenleri biberin yüzeyinde yoğunlaştığı için soyduktan sonra biberi durulamayız.
Püf Noktaları ve Sık Yapılan Hatalar
Kavanozun ağzını zeytinyağıyla kapatmak. Yağ koruma yapmaz, havasız bir ortam yaratır. Zeytinyağını servis tabağında ekleyiniz.
Biberleri sirkenin üstünde bırakmak. Biberler ve sarımsak her zaman sirkenin en az 1 cm altında kalmalıdır. İlk iki saat seviyeyi kontrol ediniz.
Sirkeyi azaltmak ya da suyla seyreltmek. Bu turşuyu koruyan sirkenin asididir. Sirke asitliği en az yüzde 5 olmalı ve suyla karıştırılmamalıdır.
Biberleri yıkamadan közlemek. Biberler közlemeden önce iyice yıkanmalı, közlemeden sonra ise durulanmamalıdır.
Kavanozu dışarıda saklamak. Bu tarif yalnızca buzdolabı içindir; kilerde ya da dolapta saklamayınız.
Sıcak biberi kavanoza koymak. Biberler tamamen soğumadan kavanoza girmez; sıcaklık canlı sirkenin bakterilerini de yorar.
Sunum Önerileri
Közlenmiş biber, köy ekmeğinin üstünde bir damla zeytinyağı ve birkaç yaprak maydanozla kahvaltının en sevilen lezzetlerinden biridir. Süzme yoğurt ve ezilmiş cevizle karıştırıp meze yapabilir, ızgara köftenin, tavuğun ya da balığın yanında sunabilir, makarna ve salatalara katabilirsiniz. Peynirli tostun içine konan birkaç dilim közlenmiş biber de bambaşka bir lezzet verir.
Saklama ve Güvenlik
Kavanozunuzu yalnızca buzdolabında saklayınız ve 1 ay içinde tüketiniz. Biberleri her seferinde temiz ve kuru bir çatalla alınız; kalan biberler sirkenin altında kalmalıdır. Kapakta kabarma, sirkede köpürme ya da bulanıklık, biberlerde kayganlaşma veya alışılmadık bir koku görürseniz turşuyu tadına bakmadan dökünüz.
Biberleri bir aydan uzun saklamak istiyorsanız en güvenli yol dondurmaktır. Közleyip soyduğunuz biberleri sirkeye koymadan, porsiyon porsiyon dondurucu poşetlerine ayırıp dondurabilir, kullanacağınız zaman çözüp bu tarifle kavanoza alabilirsiniz. Biber mevsiminde aldığınız çiğ kapya biberlerini de yıkayıp kurulayarak bütün hâlde dondurabilir, kışın çıkarıp közleyebilirsiniz.
Bu Tarifin Sirkeleri
Daye Hatun canlı sirkeleri pastörize edilmez, tamamen katkısızdır ve her biri dalından şişeye aynı uzmanın elinden geçer. Titrasyonla ölçülmüş asitlikleri yüzde 5 ve üzerindedir. Bu tarifte sirke ısıtılmadığı için canlı sirkenin aroması biberlere olduğu gibi geçer.
Bu tarifte kullandığımız
Şunlarla da deneyebilirsiniz
Dikkat: Sirkeler her zaman suyla seyreltilerek tüketilmelidir. Bu tarifteki sirke miktarı lezzet ve koruma içindir; turşunun sirkesi suyla seyreltilmez. Kan şekeri, tansiyon vb. düzenleyici ilaç kullananların hekimine danışması önerilir; desteklerin kullanılması esnasında doktorunuzun önerdiği tedavi (insülin dahil) aksatılmadan sürdürülmelidir.
Size özel kullanım kılavuzu için Instagram hesabımız @dayehatunsirke üzerinden bize ulaşabilirsiniz.
İlgili Yazılar
Kaynaklar
- National Center for Home Food Preservation (USDA). Marinated Peppers. nchfp.uga.edu.
- Food Protection Trends. Current food safety issues of home-prepared vegetables and herbs stored in oil. 2011;31(6).
- Karsen H, Ceylan MR, Bayındır H, Akdeniz H. Foodborne botulism in Turkey, 1983 to 2017. Infect Dis. 2019;51(2):91–96.
- McGee H. On Food and Cooking: The Science and Lore of the Kitchen. Revised ed. New York: Scribner; 2004. (Sebzeler ve kızartma tepkimeleri bölümleri)
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı, tedavi veya tıbbi tavsiye yerine geçmez.
© Daye Hatun · Fermente Akademi. İçerik ve görseller izinsiz kopyalanamaz.