Turşu sabır işidir derler; kavanoz kurulur, kilere kaldırılır, haftalar sayılır. Ama her turşu bu kadar sabır istemez. Akşam yemeğine misafir gelecekse, öğleden sonra kurduğunuz bir kavanoz havuç sofraya yetişir.
Parmak kalınlığından ince çubuklar hâlinde kesilen havuçlar sarımsak, taze tarhun, karabiber ve hardal tohumuyla ekşi bir salamurada üç saat bekler. Kavanozdan çıktıklarında rengi daha da parlamış, tarhunun hafif anasonlu kokusunu almış ve hâlâ kıtır kıtırdır. Izgara köftenin, bulgur pilavının ya da bir sandviçin yanında hem renk hem ekşilik katar.
Hızın sırrı bir dakikalık haşlamadadır. Kaynak tariflerde bu işi kaynar salamura yapar; biz sirkeyi ısıtmıyoruz. Havucu bir dakika kaynar suda tutup buzlu suya alıyor, salamurayı soğuk kuruyoruz. Turşunun İki Yolu yazımızda anlattığımız gibi bu bir sirke turşusudur: Sirke sudan üç kat fazladır ve kavanozu sirkenin asidi korur. Sirke ısıtılmadığı için canlı sirkenin aroması havuçlara olduğu gibi geçer.

Malzemeler
500 ml'lik 1 cam kavanoz için:
Havuç ve otlar
- 250 g havuç (düz, taze ve birbirine yakın kalınlıkta; 3–4 orta boy)
- 1 diş sarımsak, soyulup ikiye bölünmüş
- 2 dal taze tarhun; bulamazsanız ½ çay kaşığı kurutulmuş tarhun
Salamura (3 ölçü sirke : 1 ölçü su)
- 180 ml (yaklaşık ¾ su bardağı) Elma Sirkelerimiz (asitliği en az yüzde 5)
- 60 ml (4 yemek kaşığı) içme suyu
- 1 çay kaşığı (yaklaşık 6 g) katkısız, iyotsuz salamura tuzu
- 2 çay kaşığı toz şeker; damak tadınıza göre azaltabilir ya da çıkarabilirsiniz
- 6–8 tane karabiber
- ¼ çay kaşığı sarı hardal tohumu
Kaşık ölçüleri: çay kaşığı 5 ml, tatlı kaşığı 10 ml, yemek kaşığı 15 ml; su bardağı 250 ml. Haşlama için ayrıca bir tencere su ve bir kâse buzlu su gerekir.
Yapılışı

Çubuklar kavanoza dik ve sıkıca dizilir; tarhun cama yaslanır.
- Baharatlı suyu hazırlayınız. Küçük bir cezve ya da tencerede 60 ml içme suyunu tuz, şeker, karabiber, hardal tohumu ve sarımsakla bir taşım kaynatıp ocaktan alınız ve soğumaya bırakınız. Sirkeyi bu aşamada eklemeyiniz. Neden? Sıcak su tuzu ve şekeri eritir, baharatın kokusunu açar; sirkeyi ise ısıtmayız, çünkü canlı sirkenin aroması ve canlılığı ısıya dayanıklı değildir. Su az olduğu için birkaç dakikada soğur.
- Havuçları kesiniz. Havuçları soyunuz, uçlarını alınız. Kavanozunuzun boyundan 2 cm kısa parçalara bölüp her parçayı uzunlamasına 5–6 mm kalınlıkta çubuklar hâlinde kesiniz. Neden? Aynı kalınlıktaki çubuklar salamurayı aynı sürede alır; kalın bir çubuğun içi üç saatte ekşimez.
- Bir dakika haşlayınız. Bir tencere suyu kaynatınız. Havuç çubuklarını kaynar suya atıp tam 1 dakika tutunuz, hemen kevgirle buzlu suya alınız. Soğuyunca süzüp temiz bir bezle kurulayınız. Neden? Kısa haşlama havucun dış hücrelerini gevşetir ve salamuranın içeri girmesini hızlandırır; buzlu su pişmeyi durdurur, kıtırlığı korur.
- Kavanozu hazırlayınız. Kavanozu ve kapağını sıcak, sabunlu suyla yıkayıp iyice durulayınız ve kurutunuz. Kapağın içi kaplamalı, sağlam ve paslanmamış olmalıdır.
- Kavanoza diziniz. Kavanozu hafifçe yan yatırıp havuç çubuklarını dik olarak, sıkıca ama ezmeden diziniz; tarhun dallarını cama yaslayarak aralarına yerleştiriniz.
- Sirkeyi ekleyip dökünüz. Soğumuş baharatlı suya 180 ml sirkeyi ekleyip karıştırınız ve sarımsağı, baharatlarıyla birlikte kavanoza dökünüz. Havuçlar en az 1 cm salamuranın altında kalmalıdır; salamura yetmezse su değil, biraz daha sirke ekleyiniz. Kavanozu hafifçe sallayarak hava kabarcıklarını çıkarınız, ağızda 1–2 cm boşluk bırakıp kapağı kapatınız.
- Buzdolabında bekletiniz. Kavanozu hemen buzdolabına koyunuz. Turşunuz 3 saat sonra yenmeye hazır olur; tadı ertesi gün tam yerine oturur.

Izgara köfte, bulgur pilavı ve bir kâse havuç: üç saatte kurulan bir sofra.
Mutfağın Bilimi
Mutfağın Bilimi: Üç saatin sırrı: kalınlık ve bir dakika. Salamuradaki asit ve tuz havucun içine yayılarak (difüzyonla) ilerler. Bu yolculuğun süresi çubuğun kalınlığıyla değil, kalınlığın karesiyle artar: İki kat kalın bir çubuk dört kat daha uzun sürede ekşir. 5–6 mm'lik bir çubukta asidin merkeze ulaşması için yalnızca 3 mm yol vardır; bu yüzden üç saat yeter. Bir dakikalık haşlama da yolu açar: Sıcaklık dış hücrelerin zarlarını gevşetir, dokudaki havayı dışarı atar ve salamuranın girişini hızlandırır. Haşlama kısa tutulduğu ve buzlu suyla hemen durdurulduğu için hücreleri birbirine bağlayan pektin çözülmez; havuç kıtır kalır.
Mutfağın Bilimi: Rengi parlar, salamurası berrak kalır. Havucun turuncusu beta-karoten başta olmak üzere karotenoid denen pigmentlerden gelir. Karotenoidler suda değil yağda çözünür; bu yüzden salamuraya geçmez, salamura berrak kalır. Kısa haşlamadan sonra havucun daha parlak görünmesi de bir göz yanılması değildir: Dokudaki hava kabarcıkları ışığı dağıtıp rengi soluklaştırır; sıcak su bu havayı çıkarınca turuncu daha doygun görünür. Aynı tarifi kara havuçla yaparsanız sonuç bambaşka olur: Kara havucun moru suda çözünen antosiyaninlerden gelir ve ekşi ortamda pembe-kırmızıya döner; salamura da birkaç saatte yakut rengine boyanır.
Mutfağın Bilimi: 3 : 1, çabuk ama sağlam. Daye Hatun sirkelerinin titrasyonla ölçülmüş asitliği yüzde 5 ve üzerindedir. 180 ml sirke yaklaşık 9 gram asit taşır; havucun kendi suyu, içme suyu ve sirkenin suyuyla dengelendiğinde kavanozdaki asit oranı yaklaşık yüzde 1,8 olur. Havuç asidi düşük bir sebzedir; bu oran pH'ı güvenli eşik olan 4,6'nın çok altına indirir. Tarif ısıl işlem görmediği için yalnızca buzdolabında saklanır; nedenini Kavanozun Bilimi yazımızda anlattık.
Püf Noktaları ve Sık Yapılan Hatalar
Farklı kalınlıkta kesmek. İnce çubuklar ekşirken kalınların içi çiğ kalır. Bütün çubukları 5–6 mm kalınlıkta kesiniz.
Haşlamayı uzatmak. Bir dakikayı aşan haşlama havucu yumuşatır; turşu kıtırlığını ilk günden kaybeder. Süreyi saatle tutunuz.
Buzlu suyu atlamak. Sıcak havuç kendi ısısıyla pişmeye devam eder. Hemen buzlu suya alınız.
Sirkeyi kaynatmak. Kaynayan sirkenin asidi buharla uçar ve canlılığı kaybolur. Yalnızca suyu baharatla kaynatınız.
Salamuraya su eklemek. Ekşi bulursanız sirkeyi azaltmayınız; şekeri biraz artırınız.
Kavanozu kilerde saklamak. Bu tarif yalnızca buzdolabı içindir; kavanozu ters çevirmek de koruma sağlamaz.
Sunum Önerileri
Izgara köftenin, tavuk şişin ya da kasap sucuğunun yanında bütün çubuklar hâlinde sununuz. Bulgur pilavının, mercimek köftesinin ve yeşil salatanın kenarında renk katar. İnce doğrayıp patates salatasına, kısır ya da tavuk salatasına ekleyebilir, bir dilim köy ekmeğinin üzerindeki beyaz peynirle birlikte kahvaltı sofrasına koyabilirsiniz. Turuncu ve kara havucu aynı kavanozda kurarsanız, ertesi gün pembe salamurada iki renkli bir turşu elde edersiniz.
Saklama ve Güvenlik
Kavanozunuzu yalnızca buzdolabında saklayınız ve 1 ay içinde tüketiniz. Oda sıcaklığında saklamayınız. Havuçları her seferinde temiz ve kuru bir çatalla alınız; kalanlar salamuranın altında kalmalıdır. Havuç en kıtır hâlini ilk iki haftada korur; sonra yavaş yavaş yumuşar, bu doğaldır. Kapak kabarır, salamura köpürür ya da süt gibi bulanıklaşır, havuçlar kayganlaşır, yüzeyde küf görülür ya da alışılmadık bir koku gelirse turşuyu tadına bakmadan atınız.
Bu Tarifin Sirkeleri
Daye Hatun canlı sirkeleri pastörize edilmez, tamamen katkısızdır ve her biri dalından şişeye aynı uzmanın elinden geçer. Titrasyonla ölçülmüş asitlikleri yüzde 5 ve üzerindedir. Bu tarifte sirke ısıtılmadığı için canlı sirkenin aroması havuçlara olduğu gibi geçer.
Bu tarifte kullandığımız
Şunlarla da deneyebilirsiniz
Dikkat: Sirkeler her zaman suyla seyreltilerek tüketilmelidir. Bu tarifteki sirke miktarı lezzet ve koruma içindir; sirke azaltılmamalı, yerine su eklenmemelidir. Tarif tuz içerdiğinden, kısıtlaması olanlar porsiyonlarına dikkat etmelidir. Kan şekeri, tansiyon vb. düzenleyici ilaç kullananların hekimine danışması önerilir; desteklerin kullanılması esnasında doktorunuzun önerdiği tedavi (insülin dahil) aksatılmadan sürdürülmelidir.
Size özel kullanım kılavuzu için Instagram hesabımız @dayehatunsirke üzerinden bize ulaşabilirsiniz.
İlgili Yazılar
Kaynaklar
- USDA, National Institute of Food and Agriculture. Complete Guide to Home Canning, Guide 6: Preparing and Canning Fermented Foods and Pickled Vegetables. 2015. (Sirke turşusunda sirke-su oranı)
- Rodriguez-Amaya DB. A Guide to Carotenoid Analysis in Foods. Washington DC: ILSI Press; 2001. (Karotenoidlerin yapısı, çözünürlüğü ve ısıl işlemle değişimi)
- Castañeda-Ovando A, Pacheco-Hernández ML, Páez-Hernández ME, Rodríguez JA, Galán-Vidal CA. Chemical studies of anthocyanins: A review. Food Chemistry. 2009;113(4):859–871.
- McGee H. On Food and Cooking: The Science and Lore of the Kitchen. Revised ed. New York: Scribner; 2004. (Kök sebzeler, haşlama ve turşu bölümleri)
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı, tedavi veya tıbbi tavsiye yerine geçmez.
© Daye Hatun · Fermente Akademi. İçerik ve görseller izinsiz kopyalanamaz.