Körili Karnabahar Turşusu: Altın Sarısı, Kıtır, Canlı Sirkeyle

Körili Karnabahar Turşusu: Altın Sarısı, Kıtır, Canlı Sirkeyle

Pazar tezgâhlarında ilk karnabaharlar göründüğünde evlerimizde iki koku başlardı: biri tavada kızaran karnabaharın, öbürü kurulan turşuların. Anadolu'da karnabahar çoğu zaman tek başına değil, havuçla, biberle, lahanayla birlikte karışık turşunun içinde kurulur; kavanoza bir dilim pancar girdiyse pembeleşir. Bu kez onu kendi başına bıraktık ve bir tutam köriyle altın sarısına boyadık.

Küçük çiçeklere ayrılmış karnabahar, sarımsak ve defneyle birlikte köri, kişniş ve pul biberle baharatlanmış ekşi bir salamurada beş gün bekler. Kavanozu açtığınızda çiçekler içine kadar sarıya dönmüş, kişnişin limonumsu kokusu salamuraya geçmiş olur; ısırdığınızda ise hâlâ kıtırdır. Bir tabak kuru fasulye pilavın, köftenin ya da mercimek çorbasının yanında hem renk hem ekşilik katar.

Tarifin iki sırrı var: Karnabaharı pişirmemek ve sirkeyi ısıtmamak. Turşunun İki Yolu yazımızda anlattığımız gibi bu bir sirke turşusudur ve sirke en az su kadardır; kavanozu sirkenin asidi korur. Yalnızca suyu baharatlarla bir taşım kaynatıp soğutuyor, sirkeyi soğukta ekliyoruz. Böylece köri rengini bırakır, canlı sirkenin aroması da karnabahara olduğu gibi geçer.

Körili karnabahar turşusu tarif kartı: verim 2 kavanoz, hazırlık 30 dakika, pişirme 5 dakika, dinlendirme 5 gün, zorluk kolay, saklama buzdolabında 1 ay

Malzemeler

500 ml'lik 2 cam kavanoz için:

Karnabahar ve kavanoz dibi

  • 400 g karnabahar (küçük bir baş ya da yarım iri baş), 2–3 cm'lik çiçekler hâlinde ayrılmış
  • 4 diş sarımsak, soyulup dörde bölünmüş
  • 2 adet defne yaprağı

Salamura (1 ölçü sirke : 1 ölçü su)

  • 250 ml (1 su bardağı) Elma Sirkelerimiz (asitliği en az yüzde 5)
  • 250 ml (1 su bardağı) içme suyu
  • 1 yemek kaşığı (yaklaşık 17 g) katkısız, iyotsuz salamura tuzu
  • 1 yemek kaşığı toz şeker; damak tadınıza göre 2 yemek kaşığına çıkarabilirsiniz
  • 2 çay kaşığı sarı köri
  • 1 çay kaşığı bütün kişniş tohumu
  • ½ çay kaşığı acı pul biber

Kaşık ölçüleri: çay kaşığı 5 ml, tatlı kaşığı 10 ml, yemek kaşığı 15 ml; su bardağı 250 ml.

Köriyi kendiniz de karıştırabilirsiniz. Köri tek bir baharat değil, bir karışımdır; içeriği evden eve, dükkândan dükkâna değişir. Hazır köri yerine 1 çay kaşığı toz zerdeçal, ½ çay kaşığı öğütülmüş kişniş, ½ çay kaşığı öğütülmüş kimyon, ¼ çay kaşığı öğütülmüş çemen ve birer tutam toz zencefil ile karabiberi karıştırarak kendi körinizi hazırlayabilirsiniz. Rengi zerdeçal, sıcaklığı kimyon ve çemen verir.

Yapılışı

Daye Hatun karnabahar başını bir eliyle tutup küçük bir bıçakla çiçekleri sapından tek tek ayırıyor

Çiçekler kısa saplarından, küçük küçük ayrılır.

  1. Kişnişi kavurunuz. Kişniş tohumlarını kuru ve küçük bir tavada, karıştırarak 1–2 dakika, kokusu çıkana kadar kavurunuz; havanda ya da bir bardağın dibiyle hafifçe kırınız. Neden? Kuru ısı tohumdaki kokulu yağları açığa çıkarır; kırılan tohum bu kokuyu salamuraya daha kolay bırakır.
  2. Baharatlı suyu hazırlayınız. Küçük bir tencerede 250 ml içme suyunu tuz, şeker, köri, kişniş ve pul biberle karıştırınız. Bir taşım kaynatıp hemen ocaktan alınız, kapağı kapalı olarak tamamen soğumaya bırakınız. Sirkeyi bu aşamada eklemeyiniz. Neden? Köriye rengini veren zerdeçal suda zor dağılır; kısa bir kaynama baharatı açar ve rengini suya geçirir. Sirkeyi ısıtmayız, çünkü canlı sirkenin aroması ve canlılığı ısıya dayanıklı değildir.
  3. Karnabaharı ayıklayınız. Yeşil yaprakları ayırınız. Küçük bir bıçakla çiçekleri ana saptan, kısa saplarıyla birlikte 2–3 cm'lik parçalar hâlinde ayırınız; iri çiçekleri sapından ikiye bölünüz. Yıkayıp süzgeçte iyice süzünüz. Neden? Küçük ve birbirine yakın büyüklükteki çiçekler salamurayı eşit alır; iri bir parçanın içi ekşimeden dışı yumuşar.
  4. Kavanozları hazırlayınız. Kavanozları ve kapaklarını sıcak, sabunlu suyla yıkayıp iyice durulayınız ve kurutunuz. Kapakların içi kaplamalı, sağlam ve paslanmamış olmalıdır.
  5. Kavanozlara diziniz. Sarımsakları ve defne yapraklarını iki kavanozun dibine paylaştırınız. Karnabahar çiçeklerini sıkıca ama ezmeden yerleştiriniz.
  6. Sirkeyi ekleyip dökünüz. Soğumuş baharatlı suya 250 ml sirkeyi ekleyiniz. Baharat dibe çöktüğü için salamurayı her dökümden önce karıştırarak iki kavanoza eşit paylaştırınız; karnabaharlar en az 1 cm salamuranın altında kalmalıdır. Salamura yetmezse su değil, biraz daha sirke ekleyiniz. Kavanozu hafifçe sallayarak hava kabarcıklarını çıkarınız, ağızda 1–2 cm boşluk bırakıp kapağı kapatınız.
  7. Buzdolabında dinlendiriniz. Kavanozları hemen buzdolabına koyunuz. İlk iki gün, günde bir kez kapağı kapalıyken kavanozu nazikçe sallayarak dipteki baharatı dağıtınız. Yüzeye çıkan çiçekler için sığ, temiz bir cam ağırlık kullanabilirsiniz. Turşunuz 5 gün sonra yenmeye hazır olur.

Koyu ahşap masada kalaylı bakır tepside el boyaması kâsede altın sarısı körili karnabahar turşusu; masada toprak güveçte kuru fasulye, tereyağlı pilav, köy ekmeği ve ince belli bardakta çay

Kuru fasulye, pilav ve bir kâse körili karnabahar: kış sofrasının ekşisi.

Mutfağın Bilimi

Mutfağın Bilimi: Altın sarısının kaynağı: zerdeçal. Köriye rengini veren, içindeki zerdeçalın kurkumin denen pigmentidir. Kurkumin suda çok az çözünür; soğuk suya atılan köri tozu dibe çöker ve rengini zor bırakır. Kısa bir kaynama baharat taneciklerini ıslatır, pigmenti ve kokulu yağları suya geçirir; ardından renk karnabaharın gözenekli çiçeklerine tutunur. Kurkumin ekşi ortamda parlak sarı ve kararlıdır, bazik ortamda ise kırmızımsı kahverengiye döner; zerdeçal lekesinin sabunla kızarması bundandır. Karnabaharın beyazlığını veren antoksantin pigmentleri de ekşide beyaz kalır. Böylece sirke hem karnabaharın kendi rengini korur hem zerdeçalın sarısını parlak tutar. Kurkumin ışıkta solduğu için kavanozun buzdolabının karanlığında beklemesi rengi de korur.

Mutfağın Bilimi: Neden pişirmiyoruz? Karnabahar lahanagillerdendir; dokusunda glukozinolat denen kükürtlü bileşikler bulunur. Uzun pişirmede bu bileşikler ve hücrelerdeki kükürtlü maddeler parçalanır; mutfağı saran o ağır "lahana kokusu" böyle oluşur. Çiğ karnabahar ekşi salamurada bu kokuyu vermez, geriye hafif keskin, hardalımsı bir tat kalır. Kıtırlığın sırrı ise pektindir: Hücre duvarlarını birbirine bağlayan bu yapıştırıcı ısıyla ve nötr ortamda hızla çözülür, ekşi ortamda ise çok daha yavaş. Bu yüzden çiğ kurulan karnabahar haftalarca kıtır kalır.

Mutfağın Bilimi: 1 : 1, sınırın kendisi. Sirke turşusunda sirke sudan az olmaz; bu tarif tam o sınırda durur. Daye Hatun sirkelerinin titrasyonla ölçülmüş asitliği yüzde 5 ve üzerindedir. 250 ml sirke yaklaşık 12,5 gram asit taşır; karnabaharın kendi suyu (ağırlığının yaklaşık yüzde 90'ı), içme suyu ve sirkenin suyuyla dengelendiğinde kavanozdaki asit oranı yüzde 1,3–1,4 dolayında kalır. Karnabahar asidi düşük bir sebzedir; bu oran pH'ı güvenli eşik olan 4,6'nın çok altına indirir. Ancak payı küçüktür: Ekşi bulursanız sirkeyi azaltmayınız, su eklemeyiniz; şekeri biraz artırınız. Tarif ısıl işlem görmediği için yalnızca buzdolabında saklanır; nedenini Kavanozun Bilimi yazımızda anlattık.

Püf Noktaları ve Sık Yapılan Hatalar

Eski köri kullanmak. Kokusunu yitirmiş köri soluk bir renk ve tozlu bir tat verir. Kokusu taze bir köri seçiniz ya da yukarıdaki karışımı kendiniz hazırlayınız.

Çiçekleri iri bırakmak. İri parçaların içi geç ekşir ve sararır. Çiçekleri 2–3 cm'lik, birbirine yakın büyüklükte ayırınız.

Sirkeyi baharatla kaynatmak. Kaynayan sirkenin asidi buharla uçar ve canlılığı kaybolur. Yalnızca suyu kaynatınız; sirkeyi su soğuyunca ekleyiniz.

Salamuraya su eklemek. Bu tarif 1 : 1 sınırındadır. Salamura yetmezse ya da ekşi gelirse su eklemeyiniz; eksik salamurayı sirkeyle tamamlayınız, ekşiliği şekerle yumuşatınız.

Salamurayı karıştırmadan dökmek. Köri dibe çöker; karıştırılmadan dökülürse bir kavanoz sapsarı, öbürü soluk kalır.

Plastik kap ve tahta kaşık kullanmak. Zerdeçal plastiği ve tahtayı kalıcı olarak sarıya boyar. Cam, porselen ve paslanmaz çelik kullanınız.

Kavanozu kilerde saklamak. Bu tarif yalnızca buzdolabı içindir; kavanozları ters çevirmek de koruma sağlamaz.

Sunum Önerileri

Kuru fasulye pilavın, nohutlu pilavın ya da mercimek çorbasının yanında küçük bir kâsede sununuz. Köfte, ızgara tavuk ve fırın patatesle de iyi anlaşır. İnce doğrayıp patates salatasına, bulgur salatasına ya da bir dilim köy ekmeğinin üzerindeki beyaz peynire ekleyebilirsiniz. Servis tabağında üzerine birkaç damla zeytinyağı ve kıyılmış maydanoz gezdirebilirsiniz; zeytinyağı kavanoza değil, yalnızca servis tabağına konur.

Saklama ve Güvenlik

Kavanozlarınızı yalnızca buzdolabında saklayınız ve 1 ay içinde tüketiniz. Oda sıcaklığında saklamayınız. Karnabaharları her seferinde temiz ve kuru bir çatalla alınız; kalanlar salamuranın altında kalmalıdır. Zamanla rengi koyulaşır, dokusu biraz yumuşar; bu doğaldır. Kapak kabarır, salamura köpürür ya da süt gibi bulanıklaşır, çiçekler kayganlaşıp dağılır, yüzeyde küf görülür ya da alışılmadık bir koku gelirse turşuyu tadına bakmadan atınız. Dipteki ince sarı baharat tortusu ise bozulma değildir.

Bu Tarifin Sirkeleri

Daye Hatun canlı sirkeleri pastörize edilmez, tamamen katkısızdır ve her biri dalından şişeye aynı uzmanın elinden geçer. Titrasyonla ölçülmüş asitlikleri yüzde 5 ve üzerindedir. Bu tarifte sirke ısıtılmadığı için canlı sirkenin aroması karnabahara olduğu gibi geçer.

Bu tarifte kullandığımız

Şunlarla da deneyebilirsiniz

Dikkat: Sirkeler her zaman suyla seyreltilerek tüketilmelidir. Bu tarifteki sirke miktarı lezzet ve koruma içindir; sirke azaltılmamalı, yerine su eklenmemelidir. Tarif tuz içerdiğinden, kısıtlaması olanlar porsiyonlarına dikkat etmelidir. Kan şekeri, tansiyon vb. düzenleyici ilaç kullananların hekimine danışması önerilir; desteklerin kullanılması esnasında doktorunuzun önerdiği tedavi (insülin dahil) aksatılmadan sürdürülmelidir.

Size özel kullanım kılavuzu için Instagram hesabımız @dayehatunsirke üzerinden bize ulaşabilirsiniz.

İlgili Yazılar

Kaynaklar

  1. USDA, National Institute of Food and Agriculture. Complete Guide to Home Canning, Guide 6: Preparing and Canning Fermented Foods and Pickled Vegetables. 2015. (Sirke turşusunda sirke-su oranı)
  2. Priyadarsini KI. The chemistry of curcumin: from extraction to therapeutic agent. Molecules. 2014;19(12):20091–20112.
  3. Fahey JW, Zalcmann AT, Talalay P. The chemical diversity and distribution of glucosinolates and isothiocyanates among plants. Phytochemistry. 2001;56(1):5–51.
  4. McGee H. On Food and Cooking: The Science and Lore of the Kitchen. Revised ed. New York: Scribner; 2004. (Lahanagiller, sebze pigmentleri ve turşu bölümleri)

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı, tedavi veya tıbbi tavsiye yerine geçmez.
© Daye Hatun · Fermente Akademi. İçerik ve görseller izinsiz kopyalanamaz.

Etiketler: Tarif, Turşu, Turşu Sanatı, Karnabahar Turşusu, Karnabahar, Köri, Sirke Turşusu, Elma Sirkesi
Ekim 24, 2026
Listeye dön
cultureSettings.RegionId: 0 cultureSettings.LanguageCode: TR
Çerez Kullanımı

Sizlere en iyi alışveriş deneyimini sunabilmek adına sitemizde çerezler(cookies) kullanmaktayız. Detaylı bilgi için Kvkk sözleşmesini inceleyebilirsiniz.