Dereotlu Sirkeli Salatalık Turşusu: Bütün, Boyuna ya da Dilim, Canlı Sirkeyle

Dereotlu Sirkeli Salatalık Turşusu: Bütün, Boyuna ya da Dilim, Canlı Sirkeyle

Haziranın sonunda pazarda kornişon ve turşuluk salatalık bollaşınca, mutfağa dereotunun ve sarımsağın kokusu yayılır. İstanbul'da Çengelköy'ün ve Maltepe'nin ince kabuklu, çıtır salatalıkları bir zamanlar turşuculuğun gözdesiydi. Bu tarif, o çıtırlığı şekersiz, sade ve keskin bir tatla kavanoza saklıyor.

Sitemizde iki salatalık turşusu daha var: Alman Usulü Kornişon Turşusu tatlı-ekşidir ve şekerle dengelenir; Tatlı-Ekşi Sandviç Turşusu ise ince dilimli ve şekerlidir. Bu tarif ise Türk damağına göre: şekersiz, dereotlu, sarımsaklı, ekşi ve tuzlu. Aynı tarifle salatalığı bütün, boyuna dörde bölünmüş ya da dilim dilim kurabilirsiniz; yazının sonunda körili ve baharatlı iki yol da var. Bu bir sirke turşusudur; mayalı yolu Mayalanan Salatalık Turşusu tarifimizde anlattık.

Dereotlu sirkeli salatalık turşusu tarif kartı: verim 1 litrelik 1 kavanoz, hazırlık 30 dakika, oran 1 sirke : 1 su, dilim 1 günde, boyuna 3 günde, bütün 1 haftada hazır, saklama buzdolabında 2 ay

Malzemeler

1 litrelik 1 cam kavanoz için:

  • 600 g sert, ince kabuklu turşuluk salatalık ya da kornişon (aynı boyda)
  • 4–5 dal taze dereotu ve 1 çay kaşığı dereotu tohumu
  • 4 diş sarımsak, ikiye bölünmüş
  • 1 çay kaşığı sarı hardal tohumu
  • 1 çay kaşığı kişniş tohumu
  • ½ çay kaşığı tane karabiber
  • 1–2 taze asma ya da vişne yaprağı (kıtırlık için; isteğe bağlı)

Salamura (1 ölçü sirke : 1 ölçü su)

  • 250 ml (1 su bardağı) Sultani Üzüm Sirkesi (asitliği en az yüzde 5; ya da Elma Sirkelerimizden)
  • 250 ml (1 su bardağı) içme suyu
  • 20 g (yaklaşık 1 yemek kaşığı + 1 çay kaşığı) iyotsuz, katkısız salamura tuzu
  • İsteğe bağlı: 1 tatlı kaşığı toz şeker (keskinliği yumuşatmak için)

Kaşık ölçüleri: çay kaşığı 5 ml, tatlı kaşığı 10 ml, yemek kaşığı 15 ml (1 yemek kaşığı salamura tuzu yaklaşık 17 g); su bardağı 250 ml. Salamura yetmezse aynı oranda biraz daha hazırlayınız; sirkeyi asla sudan az koymayınız.

Bütün mü, boyuna mı, dilim mi? Üçü de aynı salamurayla kurulur; değişen yalnızca bekleme süresidir. Dilim (4–5 mm, yuvarlak ya da verev) bir günde, boyuna dörtte bir üç günde, bütün kornişon ise bir haftada lezzetine ulaşır. Dilim sandviçe ve tosta, boyuna dilim et yemeklerinin yanına, bütün kornişon kahvaltıya ve meze tabağına yakışır.

Yapılışı

Daye Hatun Buhara'da Lyabi Havuz kenarında dut ağaçlarının gölgesindeki bir çayhane sekisinde oturmuş, kavanozdan aldığı dilim turşuyu çatalın ucunda tatmak üzere; gözleri çataldaki turşuda

Dilim turşu ertesi gün tadılır; boyuna dilim üç, bütün kornişon yedi gün bekler.

  1. Salamurayı soğuk hazırlayınız. Suyu ılıtıp tuzu (kullanıyorsanız şekeri de) içinde eritiniz; su oda sıcaklığına inince sirkeyi ekleyip karıştırınız. Sirkeyi ısıtmayınız; canlı sirkenin aroması ve canlılığı ısıya dayanıklı değildir, kaynayan sirkenin asidinin bir kısmı da buharla uçar.
  2. Salatalıkları hazırlayınız. Salatalıkları soğuk suda yumuşak bir fırçayla yıkayınız. Her birinin çiçek ucundan 3 mm kesiniz; sap ucunu kısaltmanız yeter. Bütün kuracaksanız böyle bırakınız; boyuna dörde ya da 4–5 mm dilimlere kesebilirsiniz.
  3. Kavanoza diziniz. Temiz bir kavanozun dibine asma yaprağını, dereotunun yarısını, sarımsağı ve baharatları koyunuz. Salatalıkları sıkıca ama ezmeden diziniz; bütün ve boyuna dilimleri dik olarak yerleştirmek en kolayıdır. Kalan dereotunu en üste koyunuz.
  4. Salamurayı dökünüz. Soğuk salamurayı salatalıkların üzerine dökünüz; salatalıklar en az 1 cm salamuranın altında kalmalıdır. Kavanozu masaya hafifçe vurarak sıkışan havayı çıkarınız, ağızda 1–1,5 cm boşluk bırakıp kapağı sıkıca kapatınız.
  5. Buzdolabında bekletiniz. Kavanozu hemen buzdolabına koyunuz. Dilim turşuyu ertesi gün, boyuna dilimi 3 gün, bütün kornişonu 1 hafta sonra tadınız.

İki yol daha

Körili: Dereotunu ve kişnişi çıkarınız; kavanoza 1 çay kaşığı çörek otu, 1 çay kaşığı çemen tohumu ve 1 yemek kaşığı ince jülyen doğranmış taze zencefil koyunuz. Salamuraya 1 çay kaşığı köri ve ½ çay kaşığı zerdeçal karıştırınız. Altın sarısı, sıcak kokulu bir turşu olur.

Baharatlı: Salatalığın yanına ince halkalar hâlinde bir küçük kuru soğan ve 2–3 kuru kırmızı acı biber ekleyiniz; baharatlara ½ çay kaşığı kereviz tohumu ve ¼ çay kaşığı zerdeçal katınız. Bu yolda 1 tatlı kaşığı şeker yakışır.

XIX. yüzyılda İstanbul'da Çengelköy'de Boğaz kıyısındaki bir yalının rıhtımında yaz akşamı sofrası: kalaylı bakır tepside İznik kâsede dereotlu salatalık turşusu, barbunya tava, pilav, simit ve gül şerbeti; arkada Boğaz, kayıklar ve karşı kıyının yalıları

XIX. yüzyılda Çengelköy'de bir yaz akşamı: barbunya tava, pilav ve bir kâse dereotlu salatalık.

Mutfağın Bilimi

Mutfağın Bilimi: Çiçek ucu neden kesilir? Salatalığın çiçek ucunda, onu bir arada tutan pektini parçalayan enzimler yoğunlaşır; bunların önemli bir kısmı çiçeğin üzerinde yaşayan küflerden gelir. Bu uçtan 3 mm kesmek, turşunun kavanozda yumuşamasının en büyük nedenini ortadan kaldırır. Asma yaprağındaki tanenler de aynı enzimleri frenleyerek kıtırlığı korur.

Mutfağın Bilimi: Neden en az bire bir ve neden buzdolabı? Salatalığın yüzde 95'i sudur; kavanozda bu suyun bir kısmı salamuraya geçer ve onu seyreltir. Daye Hatun sirkelerinin titrasyonla ölçülmüş asitliği yüzde 5 ve üzerindedir; bire bir oranda salamura, salatalığın suyuyla dengelendikten sonra da pH'ı güvenli eşik olan 4,6'nın rahatça altında tutar. Bu yüzden sirke hiçbir zaman sudan az konmaz. Turşu ısıl işlem görmediği için koruyucuları asit ve soğuktur; yalnızca buzdolabında saklanır. Kaynar su banyosu ve "ters çevirme" yöntemlerinin neden yetmediğini Kavanozun Bilimi yazımızda anlattık.

Mutfağın Bilimi: Parlak yeşil neden zeytin yeşiline döner? Salatalığın kabuğundaki klorofilin merkezinde bir magnezyum atomu vardır; sirkenin asidi bu magnezyumun yerini alır ve klorofil zeytin yeşili-haki renkli feofitine dönüşür. Kabuğun matlaşması, sirkenin salatalığa işlediğinin işaretidir; bozulma değildir.

Neden Sofranızda Olmalı?

Salatalık, sofranın en hafif ve en sulu sebzelerinden biridir; kabuğu K vitamini ve lif taşır. Bu turşunun öbür yarısı canlı sirkedir: Sirkeyle birlikte yenen bir öğünde yemek sonrası kan şekeri ve insülin yükselişinin daha yumuşak seyrettiği küçük ölçekli insan çalışmalarında gösterilmiştir. Şekersiz kurulduğu için, et yemeklerinin ve pilavın yanında tatlı bir eşlikçi yerine ferah ve ekşi bir denge kurar. Dereotu ve sarımsak da hem kokusuyla hem de mutfak geleneğindeki yeriyle bu sofranın vazgeçilmezleridir.

Buradaki araştırma bulguları bu bitkilerin kendisi ve ekstreleri incelenerek elde edilmiştir. Fermantasyonun bitkisel bileşenleri dönüştürerek bazı durumlarda daha kolay emilen yeni formlar ortaya çıkarabildiği bilinmektedir; bu dönüşümün söz konusu etkilere nasıl yansıdığına dair araştırmalar ise sürmektedir.

Turşu tuz taşır; tansiyon ve böbrek rahatsızlığı olanlar porsiyonlarına dikkat etmelidir.

Püf Noktaları ve Sık Yapılan Hatalar

Salata salatalığı kullanmak. Kalın kabuklu, iri çekirdekli salatalık turşuda yumuşar ve içi boşalır. Sert, ince kabuklu turşuluk salatalık ya da kornişon seçiniz.

Çiçek ucunu kesmemek. Turşunun yumuşamasının başlıca nedenidir. Her salatalığın çiçek ucundan 3 mm kesiniz.

Sirkeyi suyla fazla inceltmek. Salatalığın suyu salamurayı zaten seyreltir. Sirke hiçbir zaman sudan az olmamalıdır; ekşi gelirse bir tatlı kaşığı şeker ekleyiniz.

Sıcak salamura dökmek. Sıcaklık salatalığı pişirir, kıtırlığı kaybolur; canlı sirke de bozulur. Salamurayı soğuk dökünüz.

Kaynar su banyosu yapıp kilerde saklamak. Bu tarif ısıl işlem için değil, buzdolabı için hesaplanmıştır. Kavanozu kilerde bekletmeyiniz.

Farklı boyları aynı kavanoza koymak. İnce olanlar ekşiyip yumuşarken kalınlar çiğ kalır. Aynı boyda salatalıkları bir araya getiriniz.

Sunum Önerileri

Dilim turşu tostun, köfte ekmeğin ve dürümün içinde; boyuna dilim ızgara köftenin, tavuğun ve balığın yanında; bütün kornişon kahvaltıda peynirin ve zeytinin yanında yerini bulur. Rus salatasına, patates salatasına ve yoğurtlu mezelere ince doğranmış olarak katabilirsiniz. Dereotlu salamurayı dökmeyiniz: Bir iki kaşığı patates salatasının ve haşlanmış sebzenin sosunu canlandırır.

Saklama ve Güvenlik

Kavanozunuzu yalnızca buzdolabında saklayınız ve 2 ay içinde tüketiniz. Oda sıcaklığında saklamayınız. Her seferinde temiz ve kuru bir çatal kullanınız; kalan salatalıklar salamuranın altında kalmalıdır. Kapak kabarır, salamura köpürür ya da bulanıklaşır, salatalıklar kayganlaşır, yüzeyde küf görülür ya da alışılmadık bir koku gelirse turşuyu tadına bakmadan atınız.

Bu Tarifin Sirkeleri

Daye Hatun canlı sirkeleri pastörize edilmez, tamamen katkısızdır ve her biri dalından şişeye aynı uzmanın elinden geçer. Titrasyonla ölçülmüş asitlikleri yüzde 5 ve üzerindedir. Bu tarifte sirke ısıtılmadığı için canlı sirkenin aroması salatalığa olduğu gibi geçer.

Bu tarifte kullandığımız

Şunlarla da deneyebilirsiniz

Kokulu sirkeleri üzüm ya da elma sirkesinin yerine değil, yanına katınız: 250 ml'nin 50 ml'si kadarı dereotunun, sarımsağın ya da tarhunun kokusunu belirginleştirir.

Dikkat: Sirkeler her zaman suyla seyreltilerek tüketilmelidir. Bu tarifteki sirke miktarı lezzet ve koruma içindir; sirke azaltılmamalı, yerine su eklenmemelidir. Kan şekeri, tansiyon vb. düzenleyici ilaç kullananların hekimine danışması önerilir; desteklerin kullanılması esnasında doktorunuzun önerdiği tedavi (insülin dahil) aksatılmadan sürdürülmelidir.

Size özel kullanım kılavuzu için Instagram hesabımız @dayehatunsirke üzerinden bize ulaşabilirsiniz.

İlgili Yazılar

Kaynaklar

  1. USDA, National Institute of Food and Agriculture. Complete Guide to Home Canning, Guide 6: Preparing and Canning Fermented Foods and Pickled Vegetables. 2015. (Sirke turşusunda sirke oranı)
  2. Etchells JL, Bell TA, Monroe RJ, Masley PM, Demain AL. Populations and softening enzyme activity of filamentous fungi on flowers, ovaries, and fruit of pickling cucumbers. Applied Microbiology. 1958;6(6):427–440.
  3. McGee H. On Food and Cooking: The Science and Lore of the Kitchen. Revised ed. New York: Scribner; 2004. (Pektin, klorofil ve turşunun dokusu)
  4. Östman E, Granfeldt Y, Persson L, Björck I. Vinegar supplementation lowers glucose and insulin responses and increases satiety after a bread meal in healthy subjects. European Journal of Clinical Nutrition. 2005;59(9):983–988.

Bu tarifle ilgili sorunuz mu var?

Denediniz, takıldığınız bir yer mi oldu, ya da merak ettiğiniz bir şey mi var? Bize yazınız; sorunuzu okuyup yanıtlayalım. Sık sorulan soruları, adınızı vermeden bu yazının "Sık Sorulan Sorular" bölümüne ekliyoruz. Size özel kullanım kılavuzu için de aynı adreslerden bize ulaşabilirsiniz.

Instagram'dan yazın E-posta gönderin

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı, tedavi veya tıbbi tavsiye yerine geçmez.
© Daye Hatun · Fermente Akademi. İçerik ve görseller izinsiz kopyalanamaz.

Etiketler: Tarif, Turşu, Turşu Sanatı, Salatalık Turşusu, Kornişon, Dereotu, Sirke Turşusu, Şekersiz Turşu, Üzüm Sirkesi, Yaz Turşusu
Kasım 05, 2026
Listeye dön
cultureSettings.RegionId: 0 cultureSettings.LanguageCode: TR
Çerez Kullanımı

Sizlere en iyi alışveriş deneyimini sunabilmek adına sitemizde çerezler(cookies) kullanmaktayız. Detaylı bilgi için Kvkk sözleşmesini inceleyebilirsiniz.