Mayalanan (Laktofermente) Salatalık Turşusu: Sirkesiz, Tuz, Su ve Zamanla

Mayalanan (Laktofermente) Salatalık Turşusu: Sirkesiz, Tuz, Su ve Zamanla

Bu, anneannemin küplerinde kurduğu turşudur. İçinde sirke yoktur; yalnızca salatalık, tuzlu su, sarımsak, dereotu, birkaç asma yaprağı ve sabır vardır. İlk günlerde hiçbir şey olmuyormuş gibi görünür. Sonra bir sabah kavanozun içinde minik kabarcıkların yükseldiğini, salamuranın bulandığını, kapağı araladığınızda ekşi maya ekmeğini hatırlatan o temiz kokunun yayıldığını fark edersiniz. LaktoFermente fermantasyon ile kavanoz canlanmıştır.

Bu turşunun asidini biz koymayız; salatalığın kabuğunda zaten yaşayan laktik asit bakterileri kavanozun içinde üretir. Turşunun İki Yolu yazımızda anlattığımız “bayrak yarışı” tam olarak bu kavanozda koşulur. Bu yüzden bu tarifin iki altın kuralı vardır: Tuz ölçülür ve sirke eklenmez.

Mayalanan salatalık turşusu tarif kartı: verim 2 litre, hazırlık 30 dakika, mayalanma 5–14 gün, pişirme yok, zorluk orta, saklama buzdolabında 3 ay

Malzemeler

2 litrelik bir ya da 1 litrelik iki geniş ağızlı cam kavanoz için:

Kavanoza girecekler

  • 1 kg turşuluk salatalık (küçük, sert, taze; mümkünse toplandığı gün)
  • 6 diş sarımsak, soyulmuş ve hafifçe ezilmiş
  • 1 demet taze dereotu (sapları dahil)
  • 3–4 taze asma yaprağı, iyice yıkanmış
  • 1 çay kaşığı (5 ml) tane karabiber
  • 2 defne yaprağı
  • 1–2 kuru acı biber (isteğe bağlı)

Salamura

  • 1 litre temiz içme suyu
  • 50 g katkısız, iyotsuz salamura tuzu (3 silme yemek kaşığı; mümkünse tartınız)

Bu tarifte sirke yoktur. Kaşık ölçüleri: çay kaşığı 5 ml, tatlı kaşığı 10 ml, yemek kaşığı 15 ml; silme 1 yemek kaşığı salamura tuzu yaklaşık 17 g.

Yapılışı

  1. Salamurayı hazırlayınız. Tuzu suyun içinde tamamen eriyinceye kadar karıştırınız. Isıtmanız gerekmez. Şebeke suyunuz belirgin klor kokuyorsa suyu önce kaynatıp tamamen soğutunuz. Neden? Yoğun klor, işi yapacak bakterileri de yorar.
  2. Salatalıkları yıkayınız. Salatalıkları soğuk suyun altında yumuşak bir fırçayla, toprağı ve çiçek kalıntıları gidecek şekilde iyice yıkayınız. Ezik, yumuşamış ya da sararmış olanları ayırınız.
  3. Çiçek uçlarını kesiniz. Her salatalığın çiçek ucundan (sapın karşı tarafındaki uç) 3–5 mm kesip atınız. Neden? Bu uçta turşuyu yumuşatan enzimler yoğunlaşır.
  4. Buzlu suda bekletiniz. Salatalıkları buzlu suda 1 saat bekletiniz. Neden? Soğuk, hücreleri gerginleştirir; turşu daha kıtır olur.
  5. Kavanozu hazırlayınız. Kavanozu ve kapağını sıcak, sabunlu suyla yıkayıp iyice durulayınız. Dibine 1–2 asma yaprağı, sarımsağın yarısı, dereotunun yarısı, karabiber, defne ve isterseniz acı biber koyunuz.
  6. Salatalıkları diziniz. Salatalıkları dik olarak, aralarında boşluk kalmayacak şekilde sıkıca diziniz; aralarına kalan sarımsağı ve dereotunu yerleştiriniz. Kavanozun ağzında en az 3 cm boşluk bırakınız.
  7. Salamurayı dökünüz. Salamurayı salatalıkların üzerine, onları en az 1 cm örtecek şekilde dökünüz. En üste kalan asma yapraklarını bir örtü gibi yerleştiriniz; salatalıkların yüzmemesi için üstüne temiz bir cam ağırlık koyunuz. Artan salamurayı kapalı bir şişede buzdolabında saklayınız; seviye düşerse aynı salamurayla tamamlarsınız.
  8. Mayalanmaya bırakınız. Kapağı sıkmadan, hafifçe kapatınız. Kavanozu taşma ihtimaline karşı bir tabağın üzerine koyup 18–22 °C arasında, doğrudan güneş almayan bir köşede bekletiniz.
  9. Her gün göz kulak olunuz. Birkaç gün içinde kabarcıklar yükselmeye ve salamura bulanmaya başlar; bu, mayalanmanın başladığını gösterir. Gün aşırı kapağı aralayıp gazı salıveriniz, salatalıkların salamuranın altında kaldığını kontrol ediniz. Yüzeyde ince, beyaz, düz bir tabaka oluşursa temiz bir kaşıkla alınız.
  10. Tadına bakınız. 4. günden itibaren temiz bir çatalla bir salatalık alıp tadına bakınız. Ortası da ekşimiş, içi baştan sona yarı saydam olmuş ve rengi parlak yeşilden mat, boz bir zeytin yeşiline dönmüşse turşunuz olmuştur. Bu, sıcaklığa göre 5 ile 14 gün sürer.
  11. Buzdolabına alınız. İstediğiniz ekşiliğe ulaşınca kapağı kapatıp kavanozu buzdolabına kaldırınız. Turşu orada çok yavaş olgunlaşmaya devam eder.

Bir Türk sofrasında tabakta tavuklu pilav, yanında toprak kâsede bulanık salamurasıyla mayalanmış salatalık turşusu ve ince belli bardakta turşu suyu

Tavuklu pilav ve yanında mayalanmış salatalık turşusu: bulanık salamura, boz renk.

Mutfağın Bilimi

Mutfağın Bilimi: Neden 50 gram tuz? Salatalık ve kornişon için asgari ölçü, 1 litre suya 40 gramdır. Bu tarifte, salatalıkların kendi suyunu salamuraya verdiğini hesaba katarak biraz daha yukarıda, 50 gramda duruyoruz. Salatalığın suyu karıştığında kavanozun bütünündeki tuz yüzde 2,5 dolayına iner; bu, mayalanmanın rahatça işlediği ve zararlı mikropların geri tutulduğu aralıktır. Tuz hesabının ayrıntısını Salamura Rehberi yazımızda anlatmıştık.

Mutfağın Bilimi: Bulanıklık bir hata değil, bir işarettir. Mayalanmanın ilk günlerinde salamura berrakken bulanır, kavanozun dibinde beyaz, ince bir tortu birikir. Bunlar işini yapan laktik asit bakterileridir. İlk koşucu Leuconostoc kabarcıkları üretir; aside dayanıklı Lactobacillus plantarum ise asıl ekşiliği yapar ve pH'ı güvenli bölgeye indirir. Salatalığın parlak yeşilden mat, boz bir zeytin yeşiline dönmesi de asidin kabuktaki yeşil rengi (klorofili) değiştirmesindendir. Mayalanan turşuyu sirke turşusundan ayıran en belirgin işaret ise salamurasıdır: Sirke turşusunun salamurası berraktır, mayalanan turşununki süt gibi bulanıktır ve dibinde beyaz bir tortu bulunur.

Mutfağın Bilimi: Neden sirke yok? Mayalanmayı başlatan bakteri aside duyarlıdır. Kavanoza sirke girdiğinde pH bir anda düşer ve bu bakteri işe başlayamaz; turşu mayalanmaz, ama sirke turşusunun güvenlik çizgisine de ulaşamaz. Sirkenin yeri sirke turşusudur; bu kavanozda asidi bakteriler yapar.

Püf Noktaları ve Sık Yapılan Hatalar

Tuzu göz kararı koymak. Az tuz turşuyu yumuşatır ve zararlı mikroplara kapı açar; fazlası mayalanmayı durdurur. Tuzu tartınız ya da silme kaşıkla ölçünüz.

“Biraz da sirke ekleyeyim” demek. Mayalanan turşuya sirke eklenmez. Sirke, işi yapacak bakteriyi durdurur.

Salatalıkları salamuranın üstünde bırakmak. Havayla buluşan parça küfe açıktır. Ağırlık koyunuz, seviyeyi her gün kontrol ediniz.

Kapağı sıkıca kapatıp unutmak. Biriken gaz salamurayı taşırır, kapağı zorlar. Mayalanma süresince kapağı hafif kapatınız ve gün aşırı gazı salıveriniz.

Sıcak yerde bekletmek. 27 °C'nin üzerinde salatalıklar çabuk yumuşar. Yaz sıcağında evin en serin köşesini seçiniz ya da turşuyu serin günlerde kurunuz.

Bulanıklıktan korkup dökmek. Bulanık salamura ve dipteki beyaz tortu mayalanmanın işaretidir. Dökülmesi gereken turşu, yumuşamış, sümüksüleşmiş ya da kötü kokan turşudur.

İyotlu sofra tuzu kullanmak. Salamurayı bulandırabilir, rengini ve tadını değiştirebilir. Katkısız, iyotsuz salamura tuzu kullanınız.

Sunum Önerileri

Mayalanmış salatalık turşusu tavuklu pilavın, kuru fasulyenin, mercimek köftesinin ve ızgara köftenin vazgeçilmez eşlikçisidir. Bütün olarak sunabileceğiniz gibi uzunlamasına dörde bölüp küçük bir tabakta da sunabilirsiniz. Turşunun suyunu dökmeyiniz: Soğuk olarak küçük bir bardakta, yemekle birlikte yudum yudum içilebilir. Turşu suyu tuzludur; tuz kısıtlaması olanlar bunu göz önünde bulundurmalıdır.

Saklama ve Güvenlik

Mayalanması tamamlanan turşunuzu buzdolabında saklayınız ve 3 ay içinde tüketiniz. Turşuyu her seferinde temiz bir çatal ya da maşayla alınız; salatalıklar salamuranın altında kalmalıdır. Turşunuzu oda sıcaklığında saklamayınız.

Hangi durumda dökülür?

  • Yüzeyde siyah, yeşil, pembe ya da renkli, tüylü küf varsa,
  • Salatalıklar yumuşamış, sümüksüleşmiş ya da kaygan bir hâl almışsa,
  • Kavanozdan ekşi maya kokusu yerine kötü, çürük bir koku geliyorsa,
  • Tadına bakmaya içiniz el vermiyorsa,

turşuyu tadına bakmadan dökünüz, kavanozu iyice yıkayıp temizleyiniz. İnce, beyaz ve düz bir tabaka ise çoğunlukla zararsız kahm mayasıdır; erken fark edildiğinde alınır, altındaki turşu kontrol edilir.

Bu Tarifin Sirkeleri

Bu turşu sirkesiz mayalanır; asidini kendi bakterileri üretir. Sirkenin parladığı yer ise kardeş tarifimiz Alman Usulü Kornişon Turşusu'dur. Daye Hatun canlı sirkeleri pastörize edilmez, tamamen katkısızdır ve titrasyonla ölçülmüş asitlikleri yüzde 5 ve üzerindedir; sirke turşunuzu güvenle bu güce emanet edebilirsiniz.

Sirke turşusu için

Dikkat: Sirkeler her zaman suyla seyreltilerek tüketilmelidir. Mayalanan (fermente) turşuya sirke eklenmez. Bu tarif yüksek miktarda tuz içerdiğinden, tuz kısıtlaması olanlar porsiyonlarına dikkat etmelidir. Kan şekeri, tansiyon vb. düzenleyici ilaç kullananların hekimine danışması önerilir; desteklerin kullanılması esnasında doktorunuzun önerdiği tedavi (insülin dahil) aksatılmadan sürdürülmelidir.

Size özel kullanım kılavuzu için Instagram hesabımız @dayehatunsirke üzerinden bize ulaşabilirsiniz.

İlgili Yazılar

Kaynaklar

  1. USDA, National Institute of Food and Agriculture. Complete Guide to Home Canning, Guide 6: Preparing and Canning Fermented Foods and Pickled Vegetables. 2015.
  2. Breidt F, McFeeters RF, Pérez-Díaz I, Lee CH. Fermented vegetables. In: Doyle MP, Buchanan RL, eds. Food Microbiology: Fundamentals and Frontiers. 4th ed. ASM Press; 2013:841–855.
  3. McDonald LC, Fleming HP, Hassan HM. Acid tolerance of Leuconostoc mesenteroides and Lactobacillus plantarum. Appl Environ Microbiol. 1990;56(7):2120–2124.
  4. Hutkins RW. Microbiology and Technology of Fermented Foods. 2nd ed. Wiley-Blackwell; 2019.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı, tedavi veya tıbbi tavsiye yerine geçmez.
© Daye Hatun · Fermente Akademi. İçerik ve görseller izinsiz kopyalanamaz.

Etiketler: Laktofermente, Tarif, Turşu, Turşu Sanatı, Fermente Turşu, Salatalık Turşusu, Mayalanan Turşu, Laktik Asit, Salamura, Sirkesiz Turşu
Ekim 21, 2026
Listeye dön
cultureSettings.RegionId: 0 cultureSettings.LanguageCode: TR
Çerez Kullanımı

Sizlere en iyi alışveriş deneyimini sunabilmek adına sitemizde çerezler(cookies) kullanmaktayız. Detaylı bilgi için Kvkk sözleşmesini inceleyebilirsiniz.