Kasım gelip pazarlar sıkı başlı, ağır lahanalarla dolunca kış sofrası da kendini belli eder. Anadolu'da lahana turşusu çoğunlukla iri dilimlerle, bol salamurayla kurulur; Orta Avrupa mutfakları ise aynı lahanayı ince ince kıyıp yalnızca tuzla ovarak kendi suyunda mayalandırır. Biz bu kez ikinci yolu deniyoruz: Bir baş lahana, bir avuç tuz, bir tutam Karaman kimyonu ve biraz sabır. Ne su ne sirke. Ekşi lahana bize en çok sorulan tariflerden biri olduğu için her adımı tek tek çizdik.
Kıl inceliğinde kıyılan lahana tuzla birlikte hamur yoğurur gibi ovulur. Birkaç dakika içinde yumuşar, şeffaflaşır, hacmi yarıya iner ve kabın dibinde kendi suyu birikmeye başlar. Kavanoza sıkıca bastırılan lahana bu suyun altında kalır; serin bir köşede bir iki hafta içinde mayalanır. Sonunda ortaya altın sarısı, ekşimsi, kıtır bir turşu çıkar. Etli yemeklerin yanında, kuru fasulyenin ve pilavın yanında, tost içinde ya da bir kâsede tek başına; kış boyu sofranın en neşeli eşlikçisidir.
Bu bir mayalı turşudur; bilim dilindeki adıyla laktofermente, yani laktik asit bakterileriyle mayalanmış bir turşu. Turşunun İki Yolu yazımızda anlattığımız gibi mayalı turşuya sirke eklenmez; asidi lahananın üzerindeki laktik asit bakterileri kendileri üretir.

Malzemeler
1 litrelik 1 cam kavanoz için:
Lahana ve baharat
- 1 orta boy turşuluk beyaz lahana (yaklaşık 1,3 kg); dış yaprakları ve koçanı ayıklandıktan sonra 1 kg
- 25 g (yaklaşık 1,5 yemek kaşığı) katkısız, iyotsuz salamura tuzu, yani ayıklanmış lahananın ağırlığının yüzde 2,5'i
- ½–1 çay kaşığı Karaman kimyonu (isteğe bağlı)
- 2 sağlam dış yaprak (kavanozun üstünü örtmek için)
Gerekirse ek salamura (litrede 25 g tuz)
- 250 ml (1 su bardağı) kaynatılıp soğutulmuş içme suyu
- 6 g (yaklaşık 1 çay kaşığı) katkısız, iyotsuz salamura tuzu
Kaşık ölçüleri: çay kaşığı 5 ml, tatlı kaşığı 10 ml, yemek kaşığı 15 ml; su bardağı 250 ml; 1 yemek kaşığı salamura tuzu yaklaşık 17 g. Tuzu mutfak terazisiyle tartmanızı öneririz; bu tarifte oran her şeydir. Ayrıca lahanayı suyun altında tutacak temiz bir cam ağırlık gerekir; yoksa suyla doldurulup kapağı sıkıca kapatılmış küçük bir cam kavanoz da iş görür.
Karaman kimyonu nedir? Karaman kimyonu (Carum carvi), frenk kimyonu ya da Alman kimyonu adıyla da bilinir; köftede kullandığımız kimyonla (Cuminum cyminum) akrabadır ama aynı baharat değildir. Daha ince, kavisli taneleri anasonu andıran tatlımsı, ferah bir koku taşır. Orta Avrupa'nın ekşi lahanasında da, Anadolu'nun bazı ekmek ve peynirlerinde de karşımıza çıkar. Bulamazsanız tarifi kimyonsuz yapabilirsiniz; turşu yine olur.
Bunu biliyor muydunuz? On sekizinci yüzyılın uzun deniz yolculuklarında denizcilerin en büyük korkusu, taze sebze ve meyveden aylarca uzak kalınca ortaya çıkan iskorbüt hastalığıydı. Kaptan James Cook 1768'de başlayan yolculuğuna gemi ambarında fıçılar dolusu ekşi lahana yükletmiş, tayfaların her gün bir miktar yemesini istemişti. Mayalanma lahanadaki C vitamininin büyük kısmını aylarca korur; ekşi lahana bu yüzden uzun yolculukların kıymetli erzakı olmuştu.
Yapılışı

Tuzla ovulan lahana birkaç dakikada yumuşar ve kendi suyunu salar.
- Lahanayı ayıklayınız. Yeşil ve yıpranmış dış yaprakları ayırınız; içlerinden en sağlam ikisini kavanozun üstünü örtmek için saklayınız. Lahanayı dörde bölüp koçanını ve kalın damarlarını çıkarınız, ardından tartınız: 1 kg ayıklanmış lahana için 25 g tuz kullanacaksınız. Lahananız daha ağır ya da hafifse tuzu aynı oranla, ağırlığın yüzde 2,5'i olarak hesaplayınız.

Adım 1 · Dörde bölünür, koçan çıkarılır; iki dış yaprak örtü için ayrılır.
- İnce kıyınız. Her çeyreği keskin bir bıçakla ya da mandolinle enine, 1–2 mm kalınlığında ince şeritler hâlinde kıyınız. Neden? İnce kıyılan lahana tuzla daha kolay su salar ve bütün kavanoz boyunca aynı hızda mayalanır.

Adım 2 · Kıl inceliğinde, 1–2 mm şeritler.
- Tuzla ovunuz. Geniş bir kabın içine lahananın yarısını ve tuzun yarısını alınız; hamur ya da çiğ köfte yoğurur gibi avuçlarınızla bastırarak 4–5 dakika ovunuz. Hacmi azalınca kalan lahanayı ve tuzu ekleyip ovmaya devam ediniz. Lahana biraz kartsa 15 dakika dinlendiriniz; tuz işini yaparken sizin işiniz kolaylaşır. Lahana yumuşayıp şeffaflaşınca ve kabın dibinde su birikince yeterlidir.

Adım 3 · Avucunuzda sıktığınızda su damlıyorsa ovma tamamdır.
- Kimyonu ekleyip tadınız. Karaman kimyonunu serpip kısa bir süre daha karıştırınız ve bir tutam tadınız. Çiğ hâli hoş tuzlu bir salata gibi gelmelidir; bu tadı beğeniyorsanız olgunlaşınca çok daha fazlasını beğeneceksiniz.
- Kavanoza bastırınız. Lahanayı avuç avuç kavanoza alıp her katı yumruğunuzla ya da temiz bir tokmakla sıkıca bastırınız; bastırdıkça suyunun yükseldiğini göreceksiniz. Kabın dibindeki suyu da kavanoza dökünüz. Kavanozun ağzından 4–5 cm aşağıda durunuz; mayalanmanın ilk günlerinde su köpürerek yükselir.

Adım 4 · Her kat sıkıca bastırılır; su lahananın üstüne çıkar.
- Örtüp ağırlık koyunuz. Sakladığınız yaprakları lahananın üstüne bir örtü gibi serip cam ağırlıkla bastırınız. Kavanoza yukarıdan baktığınızda yalnızca lahananın kendi suyu görünmeli, hiçbir lahana şeridi suyun dışına çıkmamalıdır. Kapağı yalnızca hafifçe çevirerek gevşek kapatınız ve kavanozu, taşan suyu tutması için bir tabağın üzerine koyunuz.

Adım 5 · Yaprak örtü ve cam ağırlık: hiçbir şerit suyun dışında kalmaz.
- Ertesi gün kontrol ediniz. 24 saat sonra lahana kendi suyunun en az 1 cm altında olmalıdır. Su yetersizse 250 ml kaynatılıp soğutulmuş suda 6 g tuzu eritip lahanayı örtecek kadar ekleyiniz. Neden? Ek salamura da lahananın kendi suyuyla aynı tuzluluktadır; oran bozulmaz.
- Mayalandırınız. Kavanozu güneş görmeyen, 18–22 °C bir yerde bekletiniz. Kabarcıklar yükselir, su bulanıklaşır, lahananın rengi haşlanmış gibi soluk altın sarısına döner; bunlar mayalanmanın işaretleridir. İki günde bir lahananın suyun altında kaldığına bakınız; temiz bir kaşıkla hafifçe bastırdığınızda yükselen kabarcıklar biriken gazı salar. Kapağı sıkı kapattıysanız gazı her gün kısa süre açarak salınız.

Adım 6 · Kabarcık, köpük ve bulanıklık: mayalanma yolunda.
- Tadıp buzdolabına kaldırınız. İlk tadımı 7. gün temiz bir çatalla yapınız. Çoğu mutfakta lahana 10–21 gün içinde istenen ekşiliğe ulaşır; serin evlerde süre uzar. Ekşiliği beğendiğinizde ağırlığı ve yaprakları çıkarınız, lahanayı yine suyunun altında bırakarak kapağı kapatınız ve kavanozu buzdolabına alınız. İsterseniz daha küçük kavanozlara aynı şekilde bastırarak bölebilirsiniz.

Bir güveç kuru fasulye, bir tabak pilav ve bir kâse mayalı lahana: kış sofrasının neşesi.
Mutfağın Bilimi
Mutfağın Bilimi: Su eklemeden salamura nereden geliyor? Olgun bir lahananın ağırlığının yüzde 86–94'ü sudur. Lahana şeritlerinin yüzeyine serpilen tuz, ozmoz yoluyla hücrelerin içindeki suyu dışarı çeker; ovmak ise hücre duvarlarını zedeleyerek bu çıkışı hızlandırır. Böylece lahana birkaç dakika içinde kendi salamurasını yapar. Bu salamura dışarıdan eklenen sudan çok daha zengindir: Lahananın şekerleri ve besin maddeleri içinde çözünmüştür. Mayalanmayı yürütecek bakterilerin aradığı da tam olarak budur.
Mutfağın Bilimi: Kavanozdaki bayrak yarışı. Lahananın yaprakları üzerinde doğal olarak yaşayan laktik asit bakterileri, tuzlu ve havasız ortamda sırayla iş başı yapar. İlk günlerde aside duyarlı ve bol gaz üreten Leuconostoc mesenteroides öne çıkar; köpürme ve kabarcıklar ondandır. Ortam ekşidikçe bayrağı aside daha dayanıklı Lactobacillus ve Pediococcus türleri devralır. Bu bakteriler lahananın şekerlerini çoğunlukla laktik aside, bir kısmını da az miktarda asetik aside çevirir; sirke hiç girmediği hâlde turşudan hafif bir sirke kokusu gelmesi bundandır. Birkaç gün içinde pH güvenli eşik olan 4,6'nın altına iner; olgunlaşan turşuda 3,5 dolayına ulaşır.
Mutfağın Bilimi: Neden tam yüzde 2,5 tuz? Tuz bu turşuda lezzetten önce bir kapı bekçisidir. Tuzsuz lahanada bozucu bakteriler laktik asit bakterileriyle yarışır ve çoğu zaman kazanır. Yüzde 1 dolayında bozucular yavaşlar ama durmaz. Yüzde 2–3 aralığında laktik asit bakterileri rahatça çoğalırken bozucular frenlenir; ekşi lahananın altın oranı buradadır. Yüzde 4'ü geçince laktik asit bakterileri de zorlanır, turşu fazla tuzlu olur ve pembe renk veren mayalara kapı açılır. Sıcaklık da aynı dengeye ortaktır: 18–22 °C'de bakteriler sırasını şaşırmaz; 24 °C'nin üstünde mayalanma çok hızlanır, lahana yumuşar ve salamura sünmeye başlayabilir.
Püf Noktaları ve Sık Yapılan Hatalar
Gevşek başlı ya da yeşil yapraklı lahana kullanmak. Turşuluk lahana sıkı baş tutmuş, olgun, beyaz ya da açık yeşil olmalıdır. Koyu yeşil dış yapraklar acılaşır ve rengi bozar; kıyıma katmayınız, yalnızca örtü olarak kullanınız.
Tuzu göz kararı koymak. Az tuzda lahana yumuşar ve kokuşur, çok tuzda pembeleşir ve tuzlu kalır. Lahanayı ve tuzu tartınız.
İyotlu ya da katkılı tuz kullanmak. İyot ve topaklanmayı önleyici katkılar salamurayı bulandırır ve bakterileri yavaşlatabilir. Katkısız, iyotsuz salamura tuzu kullanınız.
Kavanozda hava boşluğu bırakmak. Sıkı bastırılmayan lahananın arasında kalan hava cepleri kararmaya ve pembeleşmeye yol açar. Her katı iyice bastırınız.
Lahananın suyun üstüne çıkmasına göz yummak. Havayla buluşan lahana kararır, yüzeyde küf başlar. İki günde bir kontrol edip ağırlığı yerleştiriniz.
Kavanozu sıcak bir yere koymak. Kalorifer yanında, ocak başında mayalanan lahana yumuşar ve kötü kokar. Serin bir köşe seçiniz.
Sirke eklemek. Sirke mayalanmayı başlatan bakterileri baskılar. Mayalı turşuya sirke konmaz.
Ağzına kadar doldurmak. Mayalanmanın ilk günlerinde su köpürerek yükselir ve taşar. Ağızda 4–5 cm boşluk bırakınız.
Sunum Önerileri
Etli kuru fasulyenin, nohutlu pilavın, ızgara köftenin ve sucuklu yumurtanın yanında küçük bir kâsede sununuz; yağın ve baklagilin ağırlığını mayhoşluğuyla dengeler. Kaşarlı tostun ya da köfte ekmeğin içine bir avuç koyabilirsiniz. Üzerine birkaç damla zeytinyağı ve bir tutam pul biber gezdirilen ekşi lahana tek başına da bir kış mezesidir. Pişirilen yemeklere katarsanız canlı bakteriler ısıdan etkilenir; bu yüzden sofrada soğuk ya da oda sıcaklığında sunmanızı öneririz.
Saklama ve Güvenlik
Mayalanma tamamlandıktan sonra kavanozunuzu buzdolabında saklayınız ve 2 ay içinde tüketiniz. Lahanayı her seferinde temiz ve kuru bir çatalla alınız; kalanı bastırarak suyunun altında bırakınız. Bulanık su, kabarcıklar ve hafif ekşi, mayamsı koku mayalı turşuda normaldir. Yüzeyde ince, beyaz ve düz bir tabaka çoğunlukla zararsız kahm mayasıdır; erken fark edildiğinde alınır, altındaki turşu kontrol edilir. Yüzeyde siyah, yeşil, pembe ya da renkli, tüylü küf, kararmış ve yumuşamış bir kat, sümüksü ya da sünen bir doku, çürük ve kokuşmuş bir koku görürseniz turşuyu tadına bakmadan dökünüz ve kavanozu iyice yıkayınız. Emin olamadığınızda dökmek her zaman doğru karardır.
Bilim Ne Diyor?
Lahana, turpgiller ailesinin bütün üyeleri gibi glukozinolat adı verilen kükürtlü bileşikler taşır; lahananın keskin, hafif acımsı tadı da onlardandır. Mayalanma sırasında bu bileşiklerin önemli bir kısmı parçalanarak izotiyosiyanatlar, indol-3-karbinol ve askorbijen gibi yeni bileşiklere dönüşür. Ekşi lahanada bu dönüşüm ürünleri laboratuvarda ölçülmüş ve çiğ lahanadan farklı bir bileşim ortaya koyduğu gösterilmiştir. Laboratuvar ve hayvan çalışmalarında bu bileşiklerin vücudun kendi savunma enzimlerini harekete geçirebildiği bildirilmektedir; ekşi lahananın insan sağlığına etkileri üzerine yürütülen çalışmaların büyük bölümü ise henüz gözlemsel ya da küçük ölçeklidir. Ekşi lahana aynı zamanda lif, C ve K vitamini kaynağıdır ve pastörize edilmediği sürece canlı laktik asit bakterileri taşır.
Bağırsak ve sindirim
Ekşi lahana iki şeyi birlikte taşır: lahananın lifini ve mayalanmanın canlı laktik asit bakterilerini. Lif, bağırsaktaki dost bakterilerin besinidir; onlar da bu lifi parçalayarak bağırsak duvarını besleyen kısa zincirli yağ asitlerini üretir. Pastörize edilmemiş ekşi lahanada ise mayalanmayı yürüten Lactobacillus, Leuconostoc ve Pediococcus türleri canlı olarak bulunur. Bağırsaktan Başlayan Sağlık yazımızda anlattığımız mikrobiyota dünyası, bu tür gıdalarla her gün yeni misafirler ağırlar.
Bu konuda insanlarda yapılmış iki çalışma öne çıkar. Stanford Üniversitesi'nde 2021'de yayımlanan on haftalık bir çalışmada, yoğurt, kefir, ekşi lahana, kimchi gibi mayalı gıdaları her gün birkaç porsiyon tüketen gönüllülerin bağırsak mikrobiyotası çeşitlenmiş, kanda ölçülen bazı iltihap belirteçleri azalmıştır; aynı süre yüksek lifli beslenen grupta bu değişim görülmemiştir. Norveç'te huzursuz bağırsak sendromu yaşayan kişilerle yapılan altı haftalık bir çalışmada ise her gün ekşi lahana yiyen katılımcıların şikâyetleri belirgin biçimde azalmıştır; ilginç olan, bu iyileşmenin pastörize edilmiş ekşi lahanada da görülmesidir. Bu da faydanın yalnızca canlı bakterilerden değil, lifin ve mayalanmanın oluşturduğu bileşiklerden de kaynaklanabileceğini düşündürür. İki çalışma da küçük ölçeklidir; sonuçlar umut vericidir ama kesin hüküm için daha büyük çalışmalara ihtiyaç vardır.
Mayalı gıdalara yeni başlayanlarda ilk günlerde hafif şişkinlik ve gaz görülebilir; az miktarla başlayıp bağırsağa alışma süresi tanımak iyi olur. Ekşi lahana doğal olarak tiramin ve histamin içerir: MAO inhibitörü grubundan ilaç kullananlar ve histamin hassasiyeti olanlar hekimine danışmalıdır. Mayalı gıdalar sağlıklı bir beslenmenin destekleyici bir parçasıdır; hiçbir hastalığın tedavisinin yerini tutmaz.
Buradaki araştırma bulguları bu bitkilerin kendisi ve ekstreleri incelenerek elde edilmiştir. Fermantasyonun bitkisel bileşenleri dönüştürerek bazı durumlarda daha kolay emilen yeni formlar ortaya çıkarabildiği bilinmektedir; bu dönüşümün söz konusu etkilere nasıl yansıdığına dair araştırmalar ise sürmektedir.
Sık Sorulan Sorular
Lahanam yeterince su salmadı, ne yapmalıyım? Lahana taze değilse ya da kart ise su salması zorlaşır. Tuzlanmış lahanayı 15–20 dakika dinlendirip yeniden ovunuz; kavanoza bastırırken de suyun çıktığını göreceksiniz. 24 saat sonra hâlâ lahanayı örtmüyorsa 250 ml kaynatılıp soğutulmuş suda 6 g tuz eritip ekleyiniz.
Kırmızı lahanayla yapılır mı? Evet, aynı oranla, ağırlığın yüzde 2,5'i tuzla yapılır. Kırmızı lahana biraz daha sert olduğu için ovmaya birkaç dakika fazla ayırınız. Mayalandıkça asit, lahananın mor rengini parlak pembe-fuşyaya çevirir.
Havuç, elma ya da başka bir baharat ekleyebilir miyim? Ekleyebilirsiniz; rendelenmiş havuç ya da ince dilimlenmiş elma toplam ağırlığın beşte birini geçmesin. Tuzu lahana ile eklediğiniz malzemenin toplam ağırlığı üzerinden yüzde 2,5 olarak hesaplayınız. Karaman kimyonunun yerine dereotu tohumu ya da birkaç tane karabiber de kullanılabilir.
Köpürmesi ve kokusu normal mi? İlk günlerdeki köpürme, kabarcıklar ve ekşimsi, hafif kükürtlü koku lahananın doğasında vardır ve zamanla yumuşar. Çürük, kokuşmuş bir koku, sümüksü doku ya da renkli, tüylü küf ise bozulma işaretidir; o turşu tadılmadan dökülür.
Yüzeyde beyaz bir tabaka oluştu, ne yapmalıyım? İnce, düz ve beyaz bir tabaka çoğunlukla zararsız kahm mayasıdır. Temiz bir kaşıkla alınız, lahananın suyun altında kaldığını kontrol ediniz. Tüylü, kabarık ya da siyah, yeşil, pembe renkli bir oluşum küftür; o durumda kavanozu dökünüz.
Kavanoz yerine küp kullanabilir miyim? Elbette; annelerimizin turşu küpleri tam da bunun içindi. Kurşunsuz sırlı, çatlaksız bir toprak küp kullanınız; lahanayı tabak ve temiz bir ağırlıkla suyun altında tutunuz, ağzını bir kapakla örtünüz. Metal kaplar asitle tepkimeye girdiği için kullanılmaz.
Pişirirsem canlı bakteriler kalır mı? Hayır; ısı canlı laktik asit bakterilerini öldürür. Ekşi lahanayı yemeklerde pişirebilirsiniz ama canlılığından yararlanmak için bir kısmını sofraya soğuk ya da oda sıcaklığında getiriniz. Hazır satılan ekşi lahanaların çoğu da raf ömrü için pastörize edildiğinden canlı bakteri taşımaz.
Ne kadar yemeliyim? Ekşi lahana bir eşlikçidir; sofrada birkaç çatal, yemeğin yanında yeter. Tuz içerdiği için tuz kısıtlaması olanlar porsiyonlarına dikkat etmelidir. Mide hassasiyeti olanlar az miktarla başlayabilir.
Bu Tarifin Sirkeleri
Bu turşu sirkesiz mayalanır; asidini kendi bakterileri üretir. Sirke ise sofrada, turşunun yanına kurulan kış salatasında yerini alır: İnce kıyılmış taze lahana, rendelenmiş havuç, bir tutam tuz, zeytinyağı ve birkaç kaşık canlı sirke. Daye Hatun canlı sirkeleri pastörize edilmez, tamamen katkısızdır ve her biri dalından şişeye aynı uzmanın elinden geçer; titrasyonla ölçülmüş asitlikleri yüzde 5 ve üzerindedir.
Kış salatası ve sofra için
Dikkat: Sirkeler her zaman suyla seyreltilerek tüketilmelidir. Mayalı (laktofermente) turşuya sirke eklenmez; salatadaki sirke miktarı yalnızca lezzet içindir. Bu tarif tuz içerdiğinden, tuz kısıtlaması olanlar porsiyonlarına dikkat etmelidir. Kan şekeri, tansiyon vb. düzenleyici ilaç kullananların hekimine danışması önerilir; desteklerin kullanılması esnasında doktorunuzun önerdiği tedavi (insülin dahil) aksatılmadan sürdürülmelidir.
Size özel kullanım kılavuzu için Instagram hesabımız @dayehatunsirke üzerinden bize ulaşabilirsiniz.
İlgili Yazılar
Kaynaklar
- USDA, National Institute of Food and Agriculture. Complete Guide to Home Canning, Guide 6: Preparing and Canning Fermented Foods and Pickled Vegetables (Sauerkraut). 2015.
- Pederson CS, Albury MN. The Sauerkraut Fermentation. New York State Agricultural Experiment Station Bulletin 824. Geneva, NY; 1969.
- Plengvidhya V, Breidt F, Lu Z, Fleming HP. DNA fingerprinting of lactic acid bacteria in sauerkraut fermentations. Applied and Environmental Microbiology. 2007;73(23):7697–7702.
- Breidt F, McFeeters RF, Pérez-Díaz I, Lee CH. Fermented vegetables. In: Doyle MP, Buchanan RL, eds. Food Microbiology: Fundamentals and Frontiers. 4th ed. ASM Press; 2013:841–855.
- Hutkins RW. Microbiology and Technology of Fermented Foods. 2nd ed. Wiley-Blackwell; 2019.
- Ciska E, Pathak DR. Glucosinolate derivatives in stored fermented cabbage. Journal of Agricultural and Food Chemistry. 2004;52(26):7938–7943.
- Raak C, Ostermann T, Boehm K, Molsberger F. Regular consumption of sauerkraut and its effect on human health: a bibliometric analysis. Global Advances in Health and Medicine. 2014;3(6):12–18.
- Carpenter KJ. The History of Scurvy and Vitamin C. Cambridge University Press; 1986.
- Wastyk HC, Fragiadakis GK, Perelman D, et al. Gut-microbiota-targeted diets modulate human immune status. Cell. 2021;184(16):4137–4153.
- Nielsen ES, Garnås E, Jensen KJ, et al. Lacto-fermented sauerkraut improves symptoms in IBS patients independent of reported lactic acid bacteria concentrations: a randomized controlled trial. Nutrients. 2018;10(10):1499.
Bu tarifle ilgili sorunuz mu var?
Denediniz, takıldığınız bir yer mi oldu, ya da merak ettiğiniz bir şey mi var? Bize yazınız; sorunuzu okuyup yanıtlayalım. Sık sorulan soruları, adınızı vermeden bu yazının "Sık Sorulan Sorular" bölümüne ekliyoruz.
Instagram'dan yazın E-posta gönderin
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı, tedavi veya tıbbi tavsiye yerine geçmez.
© Daye Hatun · Fermente Akademi. İçerik ve görseller izinsiz kopyalanamaz.