Mayalı Yeşil Domates Turşusu: Sirkesiz, Sarımsaklı, Hardal Tohumlu

Mayalı Yeşil Domates Turşusu: Sirkesiz, Sarımsaklı, Hardal Tohumlu

Ekim sonunda bahçede son bir dolaşma yaparsınız: Geceler serinlemiş, domates fideleri yorulmuş, dallarda hâlâ onlarca yeşil domates asılı durur. Artık kızarmayacaklarını bilirsiniz. Ninelerimiz bu son hasadı hiçbir zaman çöpe atmazdı; ya kavanoza sirkeyle kurar ya da tuzlu suya yatırıp kendi hâline bırakırdı.

Sirkeyle kurulan yolu Yeşil Domates Turşusu tarifimizde anlatmıştık. Bu tarif ise ikinci yoldur: sirkesiz, yalnızca tuz, su ve zamanla. Domatesin kendi şekerini laktik asit bakterileri ekşiye çevirir; bir iki hafta sonra kavanozda zeytin yeşili, kıtır, keskin ve hafif sarımsaklı bir turşu sizi bekler. Turşunun İki Yolu yazımızda anlattığımız gibi bu bir mayalı (laktofermente) turşudur ve içine sirke girmez.

Mayalı yeşil domates turşusu tarif kartı: verim 2 litrelik 1 kavanoz, hazırlık 30 dakika, tuz litrede 50 gram, mayalanma 18–22 °C'de 7–14 gün, zorluk kolay, saklama buzdolabında 2 ay

Malzemeler

2 litrelik 1 cam kavanoz için:

  • 1 kg sert, lekesiz yeşil (olgunlaşmamış) domates; küçükler bütün, iriler ikiye ya da dörde
  • 6 diş sarımsak, soyulup bıçağın yanıyla hafifçe ezilmiş
  • 1 tatlı kaşığı tane karabiber
  • 1 tatlı kaşığı sarı hardal tohumu
  • 1 tatlı kaşığı dereotu tohumu (ya da 3–4 dal taze dereotu)
  • 1 çay kaşığı pul biber (isteğe bağlı)
  • 2 defne yaprağı
  • 3–4 taze asma ya da vişne yaprağı (isteğe bağlı; kıtırlık için)

Salamura (litrede 50 g tuz)

  • 1 litre içme suyu (klorlu şebeke suyu kullanacaksanız kaynatıp soğutunuz)
  • 50 g iyotsuz, katkısız salamura tuzu (yaklaşık 3 yemek kaşığı)

Kaşık ölçüleri: çay kaşığı 5 ml, tatlı kaşığı 10 ml, yemek kaşığı 15 ml (1 yemek kaşığı salamura tuzu yaklaşık 17 g). Tuzu tartıyla ölçmeniz en doğrusudur. Salamura artarsa buzdolabında saklayınız; kavanozda seviye düşerse aynı salamurayla tamamlarsınız.

Hangi domates turşuluktur? Turşuluk yeşil domates tamamen yeşil ya da açık yeşil-beyazımsı, sert ve parlak olmalıdır; parmakla bastırdığınızda iz bırakmamalıdır. Pembeleşmeye başlamış (çakır) domatesler daha çabuk yumuşar; onları sirkeli tarife ayırınız. Ceviz büyüklüğündeki küçük domatesler bütün olarak en güzel sonucu verir.

Yapılışı

Daye Hatun Kapadokya'da bir kaya evinin terasında şafak vakti, yeşil domates turşusu kavanozunu iki eliyle göz hizasına kaldırmış, bulanıklaşmaya başlayan salamuraya ve yükselen kabarcıklara bakıyor; arkada peri bacaları ve balonlar

Üç dört gün içinde salamura bulanıklaşır, kabarcıklar yükselir: Mayalanma başlamıştır.

  1. Salamurayı hazırlayınız. Suyun bir kısmını ılıtıp tuzu içinde eritiniz, kalan soğuk suyla tamamlayınız. Salamura kavanoza oda sıcaklığında girmelidir; sıcak salamura domatesin üzerindeki laktik asit bakterilerine zarar verir.
  2. Domatesleri hazırlayınız. Domatesleri soğuk suda yıkayıp sap yerlerini küçük bir bıçağın ucuyla oyarak alınız. Bütün kalacak domatesleri temiz bir kürdanla 3–4 yerinden deliniz; iri domatesleri ikiye ya da dörde kesiniz. Neden delinir? Yeşil domatesin kabuğu sıkıdır; delikler salamuranın içeri işlemesini ve havanın çıkmasını sağlar.
  3. Baharatları yerleştiriniz. Temiz kavanozun dibine sarımsağın yarısını, karabiberi, hardal ve dereotu tohumunu, pul biberi ve defne yapraklarını koyunuz.
  4. Domatesleri diziniz. Domatesleri kavanoza sıkıca ama ezmeden diziniz, kalan sarımsakları aralarına yerleştiriniz. Kavanozun omzunda 3–4 cm boşluk bırakınız; mayalanmada çıkan gaz salamurayı yükseltir.
  5. Salamurayı dökünüz, yaprakla örtünüz. Salamurayı domateslerin üzerine dökünüz; domatesler en az 2 cm salamuranın altında kalmalıdır. En üste asma ya da vişne yapraklarını bir örtü gibi seriniz, üzerine temiz bir cam ağırlık ya da küçük bir kavanoz koyunuz.
  6. Mayalanmaya bırakınız. Kapağı gevşek kapatıp kavanozu bir tabağın içinde, güneş görmeyen bir köşede 18–22 °C'de bekletiniz. 2–3 günde bir kapağı açıp gazı salınız. Üç dört gün içinde salamura bulanıklaşır, kabarcıklar yükselir, domateslerin parlak yeşili zeytin yeşiline döner; bunların hepsi istenen işaretlerdir.
  7. Tadına bakıp buzdolabına alınız. Yedinci günden sonra temiz bir çatalla bir parça alıp tadınız. Ekşiliği beğendiğinizde (genellikle 7–14 gün) kapağı sıkıca kapatıp kavanozu buzdolabına alınız. Soğukta mayalanma yavaşlar, tat birkaç gün içinde oturur.

1950'lerde Ankara Kalesi'nde eski bir evin sobalı odasında kış akşamı sofrası: kalaylı bakır tepside zeytin yeşili mayalı domates turşusu, Ankara tava, tarhana çorbası, saç ekmeği ve bakır tasta ayran; pencereden karlı kale surları

1950'lerin Ankara'sında bir kış akşamı: tarhana çorbası, Ankara tava ve bir kâse mayalı yeşil domates.

Mutfağın Bilimi

Mutfağın Bilimi: Yeşil domates zararlı mı? Domates, patates ve patlıcanla aynı ailedendir ve olgunlaşmamış meyvesi tomatin adlı acımsı bir bileşik taşır. Domates kızardıkça tomatin büyük ölçüde parçalanır; yeşil domateste ise daha boldur. Tomatin üzerine yapılan kapsamlı bir incelemede, bu bileşiğin bağırsakta kolesterolle birleşerek emilmeyen bir kompleks oluşturduğu ve insanda zehirliliğinin düşük olduğu bildirilmiştir; yeşil domates turşusu, kızartması ve reçeli pek çok mutfakta kuşaklardır yenir. Yine de yeşil domates bir eşlikçidir; tabak tabak çiğ yenmez.

Mutfağın Bilimi: Parlak yeşil neden zeytin yeşiline döner? Domatesin yeşil rengi klorofilden gelir. Klorofilin merkezinde bir magnezyum atomu vardır; laktik asit ortamı ekşittikçe asidin hidrojeni bu magnezyumun yerini alır ve klorofil, zeytin yeşili-haki renkli feofitine dönüşür. Mayalı turşunun mat rengi, mayalanmanın tuttuğunun işaretidir. Salamuradaki bulanıklık da milyonlarca laktik asit bakterisinin kendisidir.

Mutfağın Bilimi: Asma yaprağı neden konur? Yaprakların taşıdığı tanenler, sebzeyi bir arada tutan pektini parçalayan enzimleri frenler; turşu daha uzun süre kıtır kalır. Yapraklar ayrıca kavanozun ağzında bir örtü gibi durarak domateslerin salamuranın üstüne çıkmasını zorlaştırır.

Neden Sofranızda Olmalı?

Mayalı turşu, kavanozunda canlı laktik asit bakterileri taşıyan, ısıl işlem görmemiş bir fermente gıdadır. On haftalık bir insan çalışmasında, her gün birkaç porsiyon fermente gıda tüketen yetişkinlerde bağırsak mikrobiyotasının çeşitliliğinin arttığı ve kanda iltihapla ilişkili bazı göstergelerin azaldığı bildirilmiştir. Fermantasyon gıdanın kendisini de dönüştürür: Domatesin şekeri laktik aside çevrilir, ortaya yeni tat ve koku bileşikleri çıkar. Sezon sonunda dalda kalan, başka türlü değerlendirilemeyecek yeşil domatesi kışın sofrasına taşıması da bu tarifin israfı önleyen yanıdır. Konunun geniş anlatımını Mayalı Lahana Turşusu tarifimizin "Bilim Ne Diyor?" bölümünde bulabilirsiniz.

Buradaki araştırma bulguları bu bitkilerin kendisi ve ekstreleri incelenerek elde edilmiştir. Fermantasyonun bitkisel bileşenleri dönüştürerek bazı durumlarda daha kolay emilen yeni formlar ortaya çıkarabildiği bilinmektedir; bu dönüşümün söz konusu etkilere nasıl yansıdığına dair araştırmalar ise sürmektedir.

Mayalı turşu tuz taşır; tansiyon ve böbrek rahatsızlığı olanlar porsiyonlarına dikkat etmelidir. Uzun mayalanmış gıdalar tiramin ve histamin içerebilir; MAO inhibitörü grubundan ilaç kullananlar ve histamine hassas olanlar hekimine danışmalıdır.

Püf Noktaları ve Sık Yapılan Hatalar

Pembeleşmiş domates kullanmak. Kızarmaya başlamış domates mayalanırken yumuşar. Sert, tamamen yeşil domatesleri seçiniz; çakırları sirkeli tarife ayırınız.

Sıcak salamura dökmek. Sıcaklık domatesin üzerindeki laktik asit bakterilerini öldürür, mayalanma gecikir. Salamura oda sıcaklığında olmalıdır.

Tuzu azaltmak. Litrede 50 g tuz, bozucu mikropları frenleyip laktik asit bakterilerine yol açar. Daha az tuz domatesi yumuşatır ve küf riskini artırır.

Salamuraya sirke eklemek. Sirke, mayalanmayı başlatan bakterileri baskılar; turşu iki yolun arasında kalır. Mayalı turşuya sirke girmez.

Domateslerin salamuranın üstüne çıkması. Havayla buluşan domates küflenir. Yaprak örtüsü ve ağırlıkla domatesleri salamuranın altında tutunuz.

Kapağı sıkı kapatmak. Mayalanmada çıkan gaz kapağı zorlar, salamurayı taşırır. Kapak mayalanma boyunca gevşek kalmalıdır.

Sunum Önerileri

Mayalı yeşil domates, kış sofralarının kuru fasulyesine, etli pilavına, tarhana ve mercimek çorbasına keskin ve ferah bir eşlik eder. İnce dilimleyip zeytinyağı, kırmızı soğan ve maydanozla bir salataya çevirebilir, kahvaltıda peynirin yanına koyabilirsiniz. Bulanık salamurayı dökmeyiniz: Birkaç kaşığı bir sonraki mayalı turşunuzu başlatır, bir bardak ayranla karıştırıldığında da serin bir çeşni olur.

Saklama ve Güvenlik

Mayalanması tamamlanan turşuyu buzdolabında, ağzı kapalı kavanozda saklayınız ve 2 ay içinde tüketiniz. Her seferinde temiz bir çatal kullanınız; kalan domatesler salamuranın altında kalmalıdır. Yüzeyde ince, beyaz bir tabaka erken fark edilirse alınır ve altı kontrol edilir. Siyah, yeşil ya da renkli küf, sümüksü ve yumuşamış domates, kötü ya da çürük koku görürseniz turşuyu tadına bakmadan atınız. Mayalanma işaretlerini Turşunuz Yolunda mı? yazımızda ayrıntılı anlattık.

Bu Tarifin Sirkeleri

Bu turşu sirkesiz mayalanır; asidini kendi bakterileri üretir. Sirke ise sofrada, turşunun yanına kurulan salatada yerini alır. Daye Hatun canlı sirkeleri pastörize edilmez, tamamen katkısızdır ve her biri dalından şişeye aynı uzmanın elinden geçer; titrasyonla ölçülmüş asitlikleri yüzde 5 ve üzerindedir. Aynı domatesi sirkeyle kurmak isterseniz Yeşil Domates Turşusu tarifimize bakabilirsiniz.

Salata ve sofra için

Dikkat: Sirkeler her zaman suyla seyreltilerek tüketilmelidir. Mayalı (laktofermente) turşuya sirke eklenmez; salatadaki sirke miktarı yalnızca lezzet içindir. Bu tarif tuz içerdiğinden, tuz kısıtlaması olanlar porsiyonlarına dikkat etmelidir. Kan şekeri, tansiyon vb. düzenleyici ilaç kullananların hekimine danışması önerilir; desteklerin kullanılması esnasında doktorunuzun önerdiği tedavi (insülin dahil) aksatılmadan sürdürülmelidir.

Size özel kullanım kılavuzu için Instagram hesabımız @dayehatunsirke üzerinden bize ulaşabilirsiniz.

İlgili Yazılar

Kaynaklar

  1. Friedman M. Tomato glycoalkaloids: role in the plant and in the diet. Journal of Agricultural and Food Chemistry. 2002;50(21):5751–5780.
  2. Breidt F, McFeeters RF, Pérez-Díaz I, Lee CH. Fermented vegetables. In: Doyle MP, Buchanan RL, eds. Food Microbiology: Fundamentals and Frontiers. 4th ed. ASM Press; 2013:841–855.
  3. Marco ML, Heeney D, Binda S, et al. Health benefits of fermented foods: microbiota and beyond. Current Opinion in Biotechnology. 2017;44:94–102.
  4. Wastyk HC, Fragiadakis GK, Perelman D, et al. Gut-microbiota-targeted diets modulate human immune status. Cell. 2021;184(16):4137–4153.

Bu tarifle ilgili sorunuz mu var?

Denediniz, takıldığınız bir yer mi oldu, ya da merak ettiğiniz bir şey mi var? Bize yazınız; sorunuzu okuyup yanıtlayalım. Sık sorulan soruları, adınızı vermeden bu yazının "Sık Sorulan Sorular" bölümüne ekliyoruz. Size özel kullanım kılavuzu için de aynı adreslerden bize ulaşabilirsiniz.

Instagram'dan yazın E-posta gönderin

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı, tedavi veya tıbbi tavsiye yerine geçmez.
© Daye Hatun · Fermente Akademi. İçerik ve görseller izinsiz kopyalanamaz.

Etiketler: Tarif, Turşu, Turşu Sanatı, Mayalı Turşu, Laktofermente, Yeşil Domates, Sirkesiz Turşu, Kış Turşusu
Kasım 05, 2026
Listeye dön
cultureSettings.RegionId: 0 cultureSettings.LanguageCode: TR
Çerez Kullanımı

Sizlere en iyi alışveriş deneyimini sunabilmek adına sitemizde çerezler(cookies) kullanmaktayız. Detaylı bilgi için Kvkk sözleşmesini inceleyebilirsiniz.