Mor Soğanlı Pancar Turşusu: Yakut Renkli, Tatlı-Ekşi, Canlı Sirkeyle

Mor Soğanlı Pancar Turşusu

Kış sofralarımızın en göz alıcı rengi pancardan gelir. Turşucu dükkânlarının camekânında karışık turşuyu pembeye boyayan o birkaç dilim pancar, kendi başına kurulduğunda yakut gibi parlayan bir kavanoza dönüşür. Kızılcıklı, narlı kış sofralarının yanına onu da koyarız.

Kabuğuyla bütün haşlanıp yarım ay dilimlenen pancar, küçük mor soğanlar, defne, kişniş ve kimyonla tatlı-ekşi bir salamurada iki gün bekler. Kavanozu açtığınızda soğanların dış katları parlak pembeye dönmüş, salamura vitray gibi kırmızı ışıldıyor olur. Pancarın toprak kokusu da yerini yumuşak, baharatlı bir tatlılığa bırakmıştır. Hamsi tavanın, köftenin ya da bir tabak bulgur pilavının yanında sofraya renk getirir.

Tarifin üç sırrı var: Pancarı kabuğuyla, bütün haşlamak; sirkeyi ısıtmamak; ve sirkeyi sudan iki kat fazla tutmak. Turşunun İki Yolu yazımızda anlattığımız gibi bu bir sirke turşusudur ve kavanozu sirkenin asidi korur. Pişmiş ve yoğun bir sebze olan pancarda bu payı geniş tuttuk.

Mor soğanlı pancar turşusu tarif kartı: verim 2 kavanoz, hazırlık 30 dakika, pişirme 45 dakika, dinlendirme 2 gün, zorluk kolay, saklama buzdolabında 1 ay

Malzemeler

500 ml'lik 2 cam kavanoz için:

Pancar ve soğan

  • 500 g pancar (3–4 orta boy, birbirine yakın büyüklükte)
  • 120 g küçük mor soğan (arpacık boyu, 8–10 adet)
  • 2 adet defne yaprağı

Salamura (2 ölçü sirke : 1 ölçü su)

  • 250 ml (1 su bardağı) Elma Sirkelerimiz (asitliği en az yüzde 5)
  • 125 ml (½ su bardağı) içme suyu
  • 75 g (yaklaşık 6 yemek kaşığı) toz şeker; daha az tatlı isterseniz 50 g'a inebilirsiniz
  • 1 tatlı kaşığı (yaklaşık 11 g) katkısız, iyotsuz salamura tuzu
  • 1 çay kaşığı bütün kişniş tohumu
  • ½ çay kaşığı kimyon tohumu

Kaşık ölçüleri: çay kaşığı 5 ml, tatlı kaşığı 10 ml, yemek kaşığı 15 ml; su bardağı 250 ml. Pancar elleri boyar; soyarken eldiven giyebilirsiniz.

Yapılışı

Daye Hatun haşlanmış sıcak pancarı iki eliyle tutup başparmaklarıyla ince kabuğunu sıyırıyor; parmak uçları pancar suyuyla boyanmış

Haşlanmış pancarın kabuğu parmakla sıyrılır; bıçak gerekmez.

  1. Soğanları haşlayınız. Bir tencere suyu kaynatınız. Soğanların kök ve uç kısmından birer ince dilim alıp kabuklarıyla birlikte kaynar suya atınız, 3 dakika tutup kevgirle buzlu suya alınız. Soğuyunca kabukları kolayca kayar; soyup bir kenara ayırınız. Bu yöntemi Arpacık Soğanı Turşusu tarifimizde ayrıntısıyla anlattık.
  2. Pancarları bütün haşlayınız. Pancarları fırçayla yıkayınız; kabuklarını soymayınız, köklerini ve 2–3 cm saplarını bırakınız. Aynı tencerede, üzerini geçecek kadar suyla 40–50 dakika, bıçak ucu kolayca girene kadar haşlayınız. Neden? Pancarın rengi suda çözünür; kabuğu ve sapı yerinde duran pancar rengini içinde tutar, kesilmiş pancar ise rengini haşlama suyuna verir.
  3. Baharatlı suyu hazırlayınız. Küçük bir tencerede 125 ml içme suyunu şeker, tuz, kişniş ve kimyonla bir taşım kaynatıp ocaktan alınız ve tamamen soğumaya bırakınız. Sirkeyi bu aşamada eklemeyiniz; canlı sirkenin aroması ve canlılığı ısıya dayanıklı değildir.
  4. Pancarları soyup dilimleyiniz. Pancarlar elinizi yakmayacak kadar ılıyınca kabuklarını başparmaklarınızla sıyırınız; haşlanmış pancarın kabuğu kendiliğinden kayar. Kök ve sapı kesiniz. Her pancarı boyuna ikiye bölüp 1 cm kalınlıkta yarım ay dilimler hâlinde kesiniz ve tamamen soğumaya bırakınız.
  5. Kavanozları hazırlayınız. Kavanozları ve kapaklarını sıcak, sabunlu suyla yıkayıp iyice durulayınız ve kurutunuz. Kapakların içi kaplamalı, sağlam ve paslanmamış olmalıdır.
  6. Kavanozlara diziniz. Her kavanozun dibine bir defne yaprağı koyunuz. Pancar dilimlerini ve soğanları kat kat, sıkıca ama ezmeden yerleştiriniz.
  7. Sirkeyi ekleyip dökünüz. Soğumuş baharatlı suya 250 ml sirkeyi ekleyip karıştırınız ve baharatlarıyla birlikte iki kavanoza eşit paylaştırınız. Pancarlar en az 1 cm salamuranın altında kalmalıdır; salamura yetmezse su değil, biraz daha sirke ekleyiniz. Kavanozu hafifçe sallayarak hava kabarcıklarını çıkarınız, ağızda 1–2 cm boşluk bırakıp kapağı kapatınız.
  8. Buzdolabında dinlendiriniz. Kavanozları hemen buzdolabına koyunuz. Turşunuz 2 gün sonra yenmeye hazır olur; soğanların pembeleşmesi ve tadın oturması bu sürede tamamlanır.

Koyu ahşap masada kalaylı bakır tepside el boyaması kâsede yakut renkli pancar ve pembe mor soğan turşusu; masada hamsi tava, mısır ekmeği, roka ve ince belli bardakta çay

Hamsi tava, mısır ekmeği ve bir kâse pancar: Karadeniz kışının renkleri.

Mutfağın Bilimi

Mutfağın Bilimi: Bir kavanozda iki ayrı kırmızı. Pancarın yakut rengi, sanıldığı gibi kırmızı lahananın ya da mor soğanın boyasından değil, betalain denen ayrı bir pigment ailesinden gelir. Betalainler suda çözünür; en kararlı oldukları aralık pH 4–5 dolayıdır. Uzun kaynamada, ışıkta ve havayla temas ettikçe solarlar. Bu yüzden pancarı kabuğuyla bütün haşlıyor, dilimleri hemen salamuraya alıyor ve kavanozu buzdolabının karanlığında bekletiyoruz. Mor soğanın rengi ise antosiyaninlerden gelir; bu pigmentler ekşi ortamda parlak pembe-kırmızıya döner. Kavanozda iki pigment buluşur: Soğanın kendi antosiyaninleri ekşide parlarken, pancarın betalainleri de soğanın dış katlarını boyar.

Mutfağın Bilimi: Toprak kokusu nereye gider? Pancara o tanıdık "toprak" kokusunu veren, geosmin adlı bir bileşiktir; insan burnu onu çok düşük miktarda bile fark eder. Geosmin ekşi ortamda kokusuz bir yapıya dönüşür. Turşuya kurulan pancarın kokusunun yumuşaması, sirkenin bu bileşiği zamanla dönüştürmesindendir; iki günlük dinlenmenin bir işi de budur.

Mutfağın Bilimi: Neden 2 : 1? Kaynak tariflerde pancar çoğu zaman 1 ölçü sirke, 1 ölçü suyla kurulur. Pancar ise pişmiş, yoğun ve ağır bir sebzedir; kavanozun ağırlığının büyük bölümünü o oluşturur ve kendi suyuyla asidi seyreltir. Üstelik dokusundaki bileşikler asidi bir ölçüde tamponlar. Daye Hatun sirkelerinin titrasyonla ölçülmüş asitliği yüzde 5 ve üzerindedir; 250 ml sirke yaklaşık 12,5 gram asit taşır. Pancarın, soğanın ve suyun suyuyla dengelendiğinde kavanozdaki asit oranı yaklaşık yüzde 1,2 olur. Aynı tarif 1 : 1 kurulsaydı bu oran yüzde 1'in altına inerdi. Pancar asidi düşük bir sebzedir; payı geniş tutmak pH'ı güvenli eşik olan 4,6'nın rahatça altında tutar. Tarif ısıl işlem görmediği için yalnızca buzdolabında saklanır; nedenini Kavanozun Bilimi yazımızda anlattık.

Püf Noktaları ve Sık Yapılan Hatalar

Pancarı kesip haşlamak. Kesilmiş pancar rengini ve tadını haşlama suyuna verir, soluklaşır. Bütün ve kabuğuyla haşlayınız.

Farklı büyüklükte pancar kullanmak. Küçükler pişip dağılırken büyüklerin içi çiğ kalır. Birbirine yakın büyüklükte pancar seçiniz ya da küçükleri erken çıkarınız.

Sıcak pancarı kavanoza koymak. Sıcak dilimler sirkeyi ısıtır ve canlılığını yok eder. Pancarlar tamamen soğuduktan sonra diziniz.

Sirkeyi kaynatmak. Kaynayan sirkenin asidi buharla uçar ve canlılığı kaybolur. Yalnızca suyu baharatla kaynatınız.

Salamuraya su eklemek. Ekşi bulursanız sirkeyi azaltmayınız; şekeri biraz artırınız.

Tahtayı ve tezgâhı korumamak. Pancar suyu ahşabı ve plastiği boyar. Pancar için ayrı bir tahta kullanınız ya da tahtayı hemen limonla ovup yıkayınız; tezgâhta cam ya da porselen bir tabak üzerinde çalışabilirsiniz.

Kavanozu kilerde saklamak. Bu tarif yalnızca buzdolabı içindir; kavanozları ters çevirmek de koruma sağlamaz.

Sunum Önerileri

Hamsi tavanın, ızgara balığın ve köftenin yanında küçük bir kâsede sununuz. Bulgur pilavının ya da mercimek köftesinin kenarında renk katar. İnce doğrayıp roka salatasına, yoğurtlu bir salataya ya da patates salatasına ekleyebilirsiniz; salata birkaç dakikada pembeye döner. Servis tabağında üzerine birkaç damla zeytinyağı ve kıyılmış dereotu gezdirebilirsiniz; zeytinyağı kavanoza değil, yalnızca servis tabağına konur.

Saklama ve Güvenlik

Kavanozlarınızı yalnızca buzdolabında saklayınız ve 1 ay içinde tüketiniz. Oda sıcaklığında saklamayınız. Pancarları her seferinde temiz ve kuru bir çatalla alınız; kalanlar salamuranın altında kalmalıdır. Zamanla salamuranın rengi koyulaşır, soğanlar daha da pembeleşir; bu doğaldır. Kapak kabarır, salamura köpürür ya da süt gibi bulanıklaşır, dilimler kayganlaşıp dağılır, yüzeyde küf görülür ya da alışılmadık bir koku gelirse turşuyu tadına bakmadan atınız.

Bu Tarifin Sirkeleri

Daye Hatun canlı sirkeleri pastörize edilmez, tamamen katkısızdır ve her biri dalından şişeye aynı uzmanın elinden geçer. Titrasyonla ölçülmüş asitlikleri yüzde 5 ve üzerindedir. Bu tarifte sirke ısıtılmadığı için canlı sirkenin aroması pancara olduğu gibi geçer.

Bu tarifte kullandığımız

Şunlarla da deneyebilirsiniz

Dikkat: Sirkeler her zaman suyla seyreltilerek tüketilmelidir. Bu tarifteki sirke miktarı lezzet ve koruma içindir; sirke azaltılmamalı, yerine su eklenmemelidir. Tarif şeker ve tuz içerdiğinden, kısıtlaması olanlar porsiyonlarına dikkat etmelidir. Kan şekeri, tansiyon vb. düzenleyici ilaç kullananların hekimine danışması önerilir; desteklerin kullanılması esnasında doktorunuzun önerdiği tedavi (insülin dahil) aksatılmadan sürdürülmelidir.

Size özel kullanım kılavuzu için Instagram hesabımız @dayehatunsirke üzerinden bize ulaşabilirsiniz.

İlgili Yazılar

Kaynaklar

  1. USDA, National Institute of Food and Agriculture. Complete Guide to Home Canning, Guide 6: Preparing and Canning Fermented Foods and Pickled Vegetables. 2015. (Pancar turşusu; sirke oranı)
  2. Herbach KM, Stintzing FC, Carle R. Betalain stability and degradation – structural and chromatic aspects. Journal of Food Science. 2006;71(4):R41–R50.
  3. Castañeda-Ovando A, Pacheco-Hernández ML, Páez-Hernández ME, Rodríguez JA, Galán-Vidal CA. Chemical studies of anthocyanins: A review. Food Chemistry. 2009;113(4):859–871.
  4. McGee H. On Food and Cooking: The Science and Lore of the Kitchen. Revised ed. New York: Scribner; 2004. (Pancar, geosmin ve sebze pigmentleri bölümleri)

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı, tedavi veya tıbbi tavsiye yerine geçmez.
© Daye Hatun · Fermente Akademi. İçerik ve görseller izinsiz kopyalanamaz.

Etiketler: Tarif, Turşu, Turşu Sanatı, Pancar Turşusu, Pancar, Mor Soğan, Sirke Turşusu, Elma Sirkesi
Ekim 27, 2026
Listeye dön
cultureSettings.RegionId: 0 cultureSettings.LanguageCode: TR
Çerez Kullanımı

Sizlere en iyi alışveriş deneyimini sunabilmek adına sitemizde çerezler(cookies) kullanmaktayız. Detaylı bilgi için Kvkk sözleşmesini inceleyebilirsiniz.