Temmuzda Bursa ovasında şeftali bahçelerinin yanından geçerken havadaki o tatlı kokuyu duymamak elde değildir. Şeftali, yazın en cömert meyvelerinden biridir; ama ömrü kısadır: Bugün dalından inen meyve iki gün sonra yumuşar, üç gün sonra ezilir. Bu yüzden ninelerimiz şeftaliyi kompostoya, reçele, pestile çevirirdi. Biz bu kez onu baharatla ve kendi sirkesiyle bir kavanoza saklıyoruz.
Sert ve olgunlaşmaya başlamış şeftaliler soyulup dilimlenir, bir kavanoza dizilir. Kakule, karanfil, tarçın, taze zencefil ve karabiber şekerli suda demlenir; soğuyunca canlı şeftali sirkesiyle buluşur ve dilimlerin üzerine dökülür. Üç gün sonra kavanozu açtığınızda şeftaliler kehribar rengi bir salamurada parlıyor, ilk lokmada tatlı, ardından ekşi ve en sonda sıcak, baharatlı bir tat bırakıyordur.
Tarifin iki sırrı var: Şeftaliyi yumuşamadan, sert seçmek ve sirkeyi asla ısıtmamak. Turşunun İki Yolu yazımızda anlattığımız gibi bu bir sirke turşusudur; sirke sudan üç kat fazladır ve kavanozu sirkenin asidi korur. Şeftaliyi kendi sirkesiyle buluşturuyoruz: Şeftali Bursa Sirkesi meyvenin aromasını derinleştirir, baharatların sıcaklığını da yumuşatır.

Malzemeler
1 litrelik 1 cam kavanoz için:
Şeftaliler
- 600 g sert ve hafifçe olgunlaşmaya başlamış şeftali (yaklaşık 4–5 orta boy), soyulmuş ve her biri boyuna 8 dilim
Salamura (3 ölçü sirke : 1 ölçü su)
- 300 ml (1 su bardağından biraz fazla) Şeftali Bursa Sirkesi (asitliği en az yüzde 5)
- 100 ml (yaklaşık ⅖ su bardağı) içme suyu
- 150 g (yaklaşık ¾ su bardağı) toz şeker (damak tadınıza göre 120–150 g)
- 10 adet yeşil kakule, hafifçe ezilmiş
- 8 adet bütün karanfil
- 2 adet tarçın çubuğu
- 4 ince dilim taze zencefil
- 1 çay kaşığı tane karabiber
Kaşık ölçüleri: çay kaşığı 5 ml, tatlı kaşığı 10 ml, yemek kaşığı 15 ml; su bardağı 250 ml.
Hangi şeftali turşuluktur? Turşuluk şeftali kokusunu salmaya başlamış, rengini almış ama eti hâlâ sert olmalıdır; avucunuzda hafifçe sıktığınızda iz bırakmamalıdır. Eti çekirdeğinden kolayca ayrılan türler dilimlemeyi kolaylaştırır. Tam olgun, sulu şeftaliyi yiyerek ya da kompostoda değerlendiriniz; turşuda dağılır ve salamurayı bulandırır. Aynı tarifi sert nektarinle de yapabilirsiniz; nektarinin kabuğu ince olduğu için soymanız gerekmez.
Yapılışı

Şeftaliler ince ince soyulur, boyuna sekiz dilime ayrılır.
- Baharatları suda demleyiniz. Küçük bir tencerede 100 ml içme suyunu şeker, kakule, karanfil, tarçın, zencefil ve karabiberle bir taşım kaynatınız. Ocağı kapatıp tencerenin ağzını örtünüz ve 20 dakika demlendiriniz; sonra tamamen soğumaya bırakınız. Sirkeyi bu aşamada eklemeyiniz; canlı sirkenin aroması ve canlılığı ısıya dayanıklı değildir.
- Kavanozu hazırlayınız. Kavanozu ve kapağını sıcak, sabunlu suyla yıkayıp iyice durulayınız ve kurutunuz. Kapağın içi kaplamalı, sağlam ve paslanmamış olmalıdır.
- Sirkeyi ekleyiniz. Baharatlı su soğuyunca 300 ml sirkeyi ekleyip karıştırınız. Salamura, şeftalileri kesmeden önce hazır olmalıdır.
- Şeftalileri soyup dilimleyiniz. Şeftalileri yıkayıp kurulayınız ve keskin bir soyacakla ince ince soyunuz. Her birini boyuna, çekirdeğe kadar 8 dilime kesip dilimleri çekirdekten ayırınız. Neden bekletmeden? Kesilen şeftali havayla buluşunca birkaç dakikada kararmaya başlar; dilimleri kestikçe kavanoza alınız.
- Kavanoza dizip salamurayı dökünüz. Dilimleri kavanoza sıkıca ama ezmeden diziniz; ilk dilimleri kavanoza koyar koymaz üzerine biraz salamura dökünüz, kalan dilimleri ekledikçe salamurayı tamamlayınız. Baharatları dilimlerin arasına, cama yakın yerleştiriniz. Şeftaliler en az 1 cm salamuranın altında kalmalıdır; salamura yetmezse su değil, biraz daha sirke ekleyiniz. Ağızda 1–2 cm boşluk bırakıp kapağı kapatınız.
- Buzdolabında dinlendiriniz. Kavanozu hemen buzdolabına koyunuz. Turşunuz bir gün sonra yenebilir; baharatların şeftaliye işlemesi için 3 gün beklemek en iyisidir.

Tavuk şiş, şehriyeli pilav ve bir kâse baharatlı şeftali: bir yaz akşamı.
Mutfağın Bilimi
Mutfağın Bilimi: Şeftali neden kararır? Şeftalinin hücrelerinde polifenol adı verilen bileşikler ve bunları dönüştüren bir enzim (polifenol oksidaz) ayrı ayrı durur. Bıçak hücreleri açınca ikisi havadaki oksijenin yanında buluşur ve kahverengi pigmentler oluşur; elmanın, ayvanın kesilince kararması da aynı tepkimedir. Bu enzim ekşi ortamda yavaşlar: Sirkenin asidi onu frenler. Salamurayı şeftaliyi kesmeden önce hazırlamamızın ve dilimleri hemen salamuraya almamızın nedeni budur.
Mutfağın Bilimi: Baharatlar neden suda demlenir? Kakulenin serinletici kokusu, karanfilin sıcaklığı, tarçının tatlımsı aroması ve zencefilin yakıcılığı, bu bitkilerin uçucu yağlarında saklıdır. Sıcak su bu bileşiklerin bir kısmını kısa sürede dışarı alır; 20 dakikalık demleme baharatın kokusunu salamuraya geçirir. Sirkeyi bu sıcaklığa sokmadan, su soğuduktan sonra eklediğimiz için hem baharatın hem de canlı sirkenin aroması korunur. Karanfil çok güçlü bir baharattır; kaynak tarifteki bir yemek kaşığı karanfil, bir kavanoz şeftalinin bütün kokusunu bastırır, tadını acımsı yapardı. Bu yüzden sayısını sekize indirdik.
Mutfağın Bilimi: Neden 3 : 1 ve neden soğuk? Kaynak tarifte salamura sirkeyle birlikte kaynatılıp sıcak sıcak dökülür; bu hem canlı sirkeyi yok eder hem de şeftaliyi pişirip yumuşatır. Şeftali de ekşi bir meyvedir; Daye Hatun sirkelerinin titrasyonla ölçülmüş asitliği yüzde 5 ve üzerindedir ve 300 ml sirke yaklaşık 15 gram asit taşır. Şeftalilerin suyuyla dengelendiğinde kavanozdaki asit, meyvenin kendi asidiyle birlikte pH'ı güvenli eşik olan 4,6'nın rahatça altında tutar. Tarif ısıl işlem görmediği için yalnızca buzdolabında saklanır; nedenini Kavanozun Bilimi yazımızda anlattık.
Püf Noktaları ve Sık Yapılan Hatalar
Olgun, sulu şeftali kullanmak. Yumuşak şeftali salamurada dağılır ve sıvıyı bulandırır. Eti sert, avuçta iz bırakmayan şeftalileri seçiniz.
Dilimleri bekletmek. Kesilen şeftali havada kararır. Salamurayı önceden hazırlayınız ve dilimleri kestikçe kavanoza alınız.
Karanfili fazla koymak. Karanfil öbür baharatları bastırır ve acımsı bir tat bırakır. Sekiz tane bu kavanoz için yeter.
Rendelenmiş zencefil kullanmak. Rende zencefil salamurayı bulandırır. İnce dilimler aromayı verir, salamura berrak kalır.
Sıcak salamura dökmek ya da sirkeyi kaynatmak. Sıcak salamura şeftaliyi pişirir; kaynayan sirkenin asidi buharla uçar ve canlılığı kaybolur. Yalnızca suyu baharatla kaynatınız.
Salamuraya su eklemek. Ekşi bulursanız sirkeyi azaltmayınız; şekeri biraz artırınız.
Kavanozu kilerde saklamak. Bu tarif yalnızca buzdolabı içindir; kavanozu ters çevirmek de koruma sağlamaz.
Sunum Önerileri
Tavuk şişin, fırında tavuğun, kuzu kavurmanın ve ızgara hindinin yanında birkaç dilim olarak sununuz; baharatlı tatlılığı etin tuzunu dengeler. Beyaz peynir, kaşar ve cevizle bir peynir tabağında, roka ve kırmızı soğanlı bir salatada da çok yakışır. Bir kâse süzme yoğurdun üstüne birkaç dilim ve bir kaşık salamura koyarsanız sade ama şaşırtıcı bir tatlı olur. Salamurayı dökmeyiniz: Salata sosuna birkaç kaşık katabilirsiniz.
Saklama ve Güvenlik
Kavanozunuzu yalnızca buzdolabında saklayınız ve 1 ay içinde tüketiniz. Oda sıcaklığında saklamayınız. Dilimleri her seferinde temiz ve kuru bir çatalla alınız; kalanlar salamuranın altında kalmalıdır. Meyve turşusu sebze turşusundan daha çabuk yumuşar; bu yüzden süreyi kısa tutuyoruz. Baharatlar salamurayı zamanla koyulaştırır; bu doğaldır. Kapak kabarır, salamura köpürür ya da bulanıklaşır, dilimler kayganlaşır, yüzeyde küf görülür ya da alışılmadık bir koku gelirse turşuyu tadına bakmadan atınız.
Bu Tarifin Sirkeleri
Daye Hatun canlı sirkeleri pastörize edilmez, tamamen katkısızdır ve her biri dalından şişeye aynı uzmanın elinden geçer. Titrasyonla ölçülmüş asitlikleri yüzde 5 ve üzerindedir. Bu tarifte sirke ısıtılmadığı için canlı sirkenin aroması şeftalilere olduğu gibi geçer.
Bu tarifte kullandığımız
Şunlarla da deneyebilirsiniz
Baharatlı sirkeleri şeftali sirkesinin yerine değil, yanına katınız: 300 ml'nin 50–100 ml'si kadarı baharatın kokusunu belirginleştirir.
Dikkat: Sirkeler her zaman suyla seyreltilerek tüketilmelidir. Bu tarifteki sirke miktarı lezzet ve koruma içindir; sirke azaltılmamalı, yerine su eklenmemelidir. Tarif şeker içerdiğinden, kısıtlaması olanlar porsiyonlarına dikkat etmelidir. Kan şekeri, tansiyon vb. düzenleyici ilaç kullananların hekimine danışması önerilir; desteklerin kullanılması esnasında doktorunuzun önerdiği tedavi (insülin dahil) aksatılmadan sürdürülmelidir.
Size özel kullanım kılavuzu için Instagram hesabımız @dayehatunsirke üzerinden bize ulaşabilirsiniz.
İlgili Yazılar
Kaynaklar
- USDA, National Institute of Food and Agriculture. Complete Guide to Home Canning, Guide 6: Preparing and Canning Fermented Foods and Pickled Vegetables. 2015. (Sirke turşusunda sirke oranı)
- McGee H. On Food and Cooking: The Science and Lore of the Kitchen. Revised ed. New York: Scribner; 2004. (Meyvede enzimatik kararma, pektin ve baharat kimyası)
- Mayer AM. Polyphenol oxidases in plants and fungi: Going places? A review. Phytochemistry. 2006;67(21):2318–2331.
- Peter KV, ed. Handbook of Herbs and Spices. Vol. 1. 2nd ed. Cambridge: Woodhead Publishing; 2012. (Kakule, karanfil, tarçın ve zencefil bölümleri)
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı, tedavi veya tıbbi tavsiye yerine geçmez.
© Daye Hatun · Fermente Akademi. İçerik ve görseller izinsiz kopyalanamaz.