Ballı, Limonlu, Kekikli Kış Şurubu: Soba Başının Kokusu Bir Kavanozda

Ballı, Limonlu, Kekikli Kış Şurubu: Soba Başının Kokusu Bir Kavanozda

Kış akşamları sobanın üstünde bir çaydanlık, içinde kekik, adaçayı ve bir dilim limon… Anadolu evlerinin bu kokusu çoğumuzun hafızasındadır. Bu tarif o kokuyu bir kavanoza topluyor: dağ kekiği, adaçayı ve biberiye suda demlenir, ılıyınca bal, soğuyunca canlı kekik sirkesi eklenir. Ortaya, bir bardak ılık suya bir iki kaşık karıştırınca hazır olan, altın renkli, kokulu bir kış şurubu çıkar.

Tarifin kaynağında otlar ve limon zeytinyağında ısıtılıyor, karışım dışarıda bir buçuk ay bekletiliyordu. Taze ot ve limonun yağın içinde, oda sıcaklığında haftalarca beklemesi güvenli değildir; yağ ile bal da zaten birbirine karışmaz. Bu yüzden yağı tamamen çıkardık: Otlar suda demlenir, bal ılıkken, sirke soğukta eklenir ve şurup yalnızca buzdolabında saklanır.

Ballı, limonlu, kekikli kış şurubu tarif kartı: verim yaklaşık 400 ml, hazırlık 15 dakika, demleme 15 dakika, bal 40 °C'de ve sirke soğukta eklenir, zorluk kolay, saklama yalnızca buzdolabında 2 hafta

Malzemeler

Yaklaşık 400 ml şurup için:

Demleme

  • 250 ml (1 su bardağı) içme suyu
  • 2 dal taze kekik (ya da 1 tatlı kaşığı kuru kekik)
  • 1 dal taze adaçayı (ya da 4–5 kuru yaprak)
  • 1 küçük dal taze biberiye
  • 2,5 cm taze zencefil, ince dilimlenmiş (isteğe bağlı aynı miktar taze zerdeçal)
  • 1 limonun kabuğu, sebze soyucuyla ince şeritler hâlinde, beyaz kısmı alınmadan

Şurup

  • 180 g (yaklaşık ½ su bardağı) ham süzme bal
  • 1 limonun suyu (yaklaşık 40 ml)
  • 60 ml (4 yemek kaşığı) Izmir Bilye Kekik Sirkesi

Kaşık ölçüleri: çay kaşığı 5 ml, tatlı kaşığı 10 ml, yemek kaşığı 15 ml; su bardağı 250 ml. Temiz ve kuru, kapaklı bir cam kavanoz gerekir.

Neden yağsız? Taze otlar, sarımsak ve limon gibi malzemeler yağın içinde, oda sıcaklığında bekletildiğinde havasız bir ortam oluşur; bu ortam, asidi düşük malzemelerde tehlikeli bakterilerin çoğalmasına elverişlidir. Bu yüzden ev yapımı otlu yağlar ya hemen tüketilir ya da buzdolabında çok kısa süre saklanır. Şurupta yağa hiç ihtiyaç yoktur: Otların kokusu suya da geçer, limon ve sirke ise karışımı ekşiterek korur.

Yapılışı

Daye Hatun masada, kavanozdaki altın renkli kış şurubundan küçük bir kaşıkla tadına bakmak üzere, gözleri kaşıkta

Şurubun tadına bakılır; isteyen biraz daha bal ya da limon ekler.

  1. Otları demleyiniz. Küçük bir tencerede suyu kaynatınız; kekiği, adaçayını, biberiyeyi, zencefili ve limon kabuğunu ekleyip ocağı hemen kapatınız. Tencerenin ağzını örtüp 15 dakika demlendiriniz. Neden ağzı kapalı? Otların kokusunu veren uçucu yağlar buharla kaçar; kapak onları suyun içinde tutar.
  2. Süzüp ılıtınız. Demi ince bir süzgeçten geçiriniz, otları hafifçe bastırarak suyunu alınız. Demin elinizin rahatça dayanacağı sıcaklığa, en fazla 40 °C'ye inmesini bekleyiniz.
  3. Balı ekleyiniz. Balı ılık deme ekleyip tamamen eriyene kadar karıştırınız. Neden ılıkken? Ilık demde bal kolayca çözülür; 40 °C'nin üstünde ise balın enzimleri ve aroması bozulur.
  4. Limon ve sirkeyi ekleyiniz. Karışım oda sıcaklığına inince limon suyunu ve kekik sirkesini ekleyip karıştırınız. Canlı sirke ısıtılmadığı için canlılığını korur; limon ve sirkenin asidi şurubu korur.
  5. Tadına bakıp ayarlayınız. Temiz bir kaşıkla tadınız. Daha tatlı isterseniz bir kaşık bal, daha ferah isterseniz biraz limon suyu ekleyiniz; sirkeyi azaltmayınız.
  6. Kavanoza alınız. Şurubu temiz, kuru bir cam kavanoza alıp kapağını kapatınız ve hemen buzdolabına koyunuz.

Nasıl içilir?

Bir çay bardağı ılık suya (en fazla 40 °C) 1–2 tatlı kaşığı şurup karıştırınız; isterseniz içine bir dilim limon ya da taze bir kekik dalı bırakınız. Kaynar su, balın ve sirkenin canlılığını bozar; suyun ılık olması önemlidir. Şurubu bir ıhlamurun ya da kuşburnu çayının içine, çay içilebilecek sıcaklığa indikten sonra da katabilirsiniz.

Koyu ahşap masada kalaylı bakır tepside kış şurubu kavanozu; masada közde kestane, tahin-pekmez, simit, İznik kâsede bal kabağı turşusu, oyalı yazma ve cam fincanlarda ılık şurup

Közde kestane, tahin-pekmez ve bir fincan ılık kış şurubu: soba başında bir kış akşamı.

Mutfağın Bilimi

Mutfağın Bilimi: Kekiğin kokusu nereden gelir? Kekik, adaçayı ve biberiye aynı aileden, ballıbabagillerdendir. Yapraklarının yüzeyindeki minicik salgı tüyleri, timol, karvakrol, sineol ve kafur gibi uçucu yağlarla doludur; yaprağı parmaklarınızın arasında ezdiğinizde yayılan koku bunlardır. Bu bileşikler suda az çözünür ve buharla kolayca uçar. Demlemeyi ağzı kapalı yapmamız ve otları kaynatmadan, kaynar suda bekletmemiz bu yüzdendir.

Mutfağın Bilimi: Bal neden 40 °C'de, sirke neden soğukta? Ham bal, glukoz oksidaz gibi ısıya duyarlı enzimler ve uçucu aroma bileşikleri taşır; bunlar yüksek sıcaklıkta hızla bozulur. Canlı sirkenin bakterileri ve taze aroması da ısıya dayanıklı değildir. Bu yüzden önce otları sıcak suda demliyor, sonra sıcaklığı adım adım düşürerek önce balı, en son sirkeyi ekliyoruz. Her malzeme kendi dayanabileceği sıcaklıkta karışıma girer.

Mutfağın Bilimi: Şurup neden buzdolabında? Saf bal, suyu çok az olduğu için kendini korur. Ama bu şurupta bal demle seyreltilmiştir; seyrelen bal, içindeki doğal mayaların uyanmasına izin verir. Limon ve sirkenin asidi bu mayaları frenler, buzdolabının soğuğu da yavaşlatır. Yine de şurup bir saklama ürünü değildir; iki hafta içinde tüketilmelidir.

Neden Sofranızda Olmalı?

Bu şurup, Anadolu'nun kış mutfağının en sevilen bitkilerini bir araya getirir. Kekik, adaçayı ve biberiyenin uçucu yağları üzerine yapılan çalışmaların derlendiği bir incelemede bu bileşiklerin antioksidan ve mikroplara karşı etkileri öne çıkmaktadır; zencefil ise üzerinde en çok çalışılan mutfak köklerinden biridir. Balın kendisi de araştırılmıştır: Çalışmaların derlendiği bir Cochrane incelemesinde, bir yaşından büyük çocuklarda balın akut öksürük belirtilerini hafifletmede hiçbir şey vermemeye ya da plaseboya göre daha etkili olabileceği bildirilmiştir. Ilık bir bardak bitkili, ballı içecek, kış akşamlarında boğazı yumuşatan ve insanı ısıtan, hem eski hem de sevilen bir alışkanlıktır.

Buradaki araştırma bulguları bu bitkilerin kendisi ve ekstreleri incelenerek elde edilmiştir. Fermantasyonun bitkisel bileşenleri dönüştürerek bazı durumlarda daha kolay emilen yeni formlar ortaya çıkarabildiği bilinmektedir; bu dönüşümün söz konusu etkilere nasıl yansıdığına dair araştırmalar ise sürmektedir.

Bal içerdiği için bir yaşından küçük bebeklere kesinlikle verilmez. Üç haftadan uzun süren, ateşle, nefes darlığıyla ya da kanlı balgamla birlikte olan öksürükte vakit kaybetmeden hekime başvurulmalıdır; şurup bir ilaç değildir ve tedavinin yerini tutmaz. Bal bir şekerdir; diyabeti olanlar ve kan şekeri düzenleyici ilaç kullananlar hekimine danışmalıdır. Zencefil kan sulandırıcı ilaçlarla etkileşebilir. Adaçayı ve biberiye gebelikte yüksek miktarda kullanılmamalıdır; bu tarifteki miktarlar mutfak ölçüsündedir.

Püf Noktaları ve Sık Yapılan Hatalar

Otları kaynatmak. Uzun kaynayan kekik ve adaçayı acılaşır, kokusu buharla uçar. Suyu kaynatıp ocağı kapattıktan sonra otları ekleyiniz.

Balı sıcak deme eklemek. 40 °C'nin üstünde balın enzimleri ve aroması bozulur. Demin ılımasını bekleyiniz.

Sirkeyi ısıtmak. Canlı sirke ısıya dayanıklı değildir. Karışım oda sıcaklığına inince ekleyiniz.

Limonun beyaz kabuğunu almak. Beyaz kısım şurubu acılaştırır. Sebze soyucuyla yalnızca sarı kabuğu ince şeritler hâlinde alınız.

Zeytinyağı eklemek. Yağ balla karışmaz; otlarla birlikte oda sıcaklığında beklerse güvenlik riski taşır. Bu tarif yağsızdır.

Kaynar suyla içmek. Kaynar su balı ve sirkeyi bozar. Şurubu ılık suya karıştırınız.

Dışarıda saklamak. Seyreltilmiş bal oda sıcaklığında mayalanabilir. Şurup yalnızca buzdolabında durur.

Saklama ve Güvenlik

Şurubu yalnızca buzdolabında, ağzı kapalı cam kavanozda saklayınız ve 2 hafta içinde tüketiniz. Her seferinde temiz ve kuru bir kaşık kullanınız. Dipte biraz tortu ve hafif bulanıklık doğaldır; kullanmadan önce karıştırınız. Köpürme, kapakta kabarma, ekşimiş ya da mayamsı bir koku, yüzeyde küf görürseniz tadına bakmadan dökünüz.

Bu Tarifin Sirkeleri

Daye Hatun canlı sirkeleri pastörize edilmez, tamamen katkısızdır ve her biri dalından şişeye aynı uzmanın elinden geçer; titrasyonla ölçülmüş asitlikleri yüzde 5 ve üzerindedir. Bu tarifte sirke ısıtılmadığı için canlılığı ve kekiğin kokusu olduğu gibi korunur.

Bu tarifte kullandığımız

Şunlarla da deneyebilirsiniz

Dikkat: Sirkeler her zaman suyla seyreltilerek tüketilmelidir. Bu tarifteki sirke miktarı lezzet ve koruma içindir; azaltılmamalıdır. Bal içerdiği için bir yaşından küçük bebeklere verilmez. Kan şekeri, tansiyon vb. düzenleyici ilaç kullananların hekimine danışması önerilir; desteklerin kullanılması esnasında doktorunuzun önerdiği tedavi (insülin dahil) aksatılmadan sürdürülmelidir.

Size özel kullanım kılavuzu için Instagram hesabımız @dayehatunsirke üzerinden bize ulaşabilirsiniz.

İlgili Yazılar

Kaynaklar

  1. Oduwole O, Udoh EE, Oyo-Ita A, Meremikwu MM. Honey for acute cough in children. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2018;4(4):CD007094.
  2. Samarghandian S, Farkhondeh T, Samini F. Honey and health: a review of recent clinical research. Pharmacognosy Research. 2017;9(2):121–127.
  3. Nieto G. Biological activities of three essential oils of the Lamiaceae family. Medicines (Basel). 2017;4(3):63. (Ballıbabagiller ailesinin uçucu yağları)
  4. Lete I, Allué J. The effectiveness of ginger in the prevention of nausea and vomiting during pregnancy and chemotherapy. Integrative Medicine Insights. 2016;11:11–17.
  5. Mandal MD, Mandal S. Honey: its medicinal property and antibacterial activity. Asian Pacific Journal of Tropical Biomedicine. 2011;1(2):154–160.

Bu tarifle ilgili sorunuz mu var?

Denediniz, takıldığınız bir yer mi oldu, ya da merak ettiğiniz bir şey mi var? Bize yazınız; sorunuzu okuyup yanıtlayalım. Sık sorulan soruları, adınızı vermeden bu yazının "Sık Sorulan Sorular" bölümüne ekliyoruz. Size özel kullanım kılavuzu için de aynı adreslerden bize ulaşabilirsiniz.

Instagram'dan yazın E-posta gönderin

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı, tedavi veya tıbbi tavsiye yerine geçmez.
© Daye Hatun · Fermente Akademi. İçerik ve görseller izinsiz kopyalanamaz.

Etiketler: Tarif, İçecek, Kış, Bal, Kekik, Adaçayı, Zencefil, Limon, Canlı Sirke, Bitki Çayı
Kasım 05, 2026
Listeye dön
cultureSettings.RegionId: 0 cultureSettings.LanguageCode: TR
Çerez Kullanımı

Sizlere en iyi alışveriş deneyimini sunabilmek adına sitemizde çerezler(cookies) kullanmaktayız. Detaylı bilgi için Kvkk sözleşmesini inceleyebilirsiniz.