Sarımsaklı Bal Oksimeli: Bal, Canlı Sirke ve Sarımsakla Kış Sosu ve İçeceği

Sarımsaklı Bal Oksimeli

Bal ile sirkenin buluşması, mutfağın en eski evliliklerinden biridir. Eski hekimlerin "oksimel", Osmanlı mutfağının "sirkengübin" dediği bu karışım, Zencefilli Hibiskus Oksimeli tarifimizde serin bir içeceğe dönüşmüştü. Bu kez onu kışa hazırlıyoruz: koyu bir bal, canlı bir sirke ve bir baş sarımsak.

Sarımsak ince ince dilimlenir, temiz bir kavanoza alınır; üzerine bal ve canlı sirke dökülüp karıştırılır. Hiçbir şey ısıtılmaz. Kavanoz üç gün buzdolabında beklerken sarımsak balın ve sirkenin içine kokusunu bırakır, kendisi de yumuşayıp tatlı-ekşi bir lezzete döner. Ortaya çıkan koyu, altın renkli oksimel, salatanın sosu, etin ve sebzenin marinatı, kış akşamlarında da ılık suyla bir bardak içecek olur.

Bu tarif kaynağımızdaki "fermente bal"ın düzeltilmiş hâlidir. Balı suyla seyreltip günlerce mayalandırmak yerine, bal ile sarımsağı canlı sirkenin koruyucu asidiyle buluşturuyoruz; böylece karışım kontrolsüz mayalanmaz ve buzdolabında güvenle saklanır.

Sarımsaklı bal oksimeli tarif kartı: verim yaklaşık 350 ml, hazırlık 15 dakika, pişirme yok, dinlendirme 3 gün buzdolabında, zorluk kolay, saklama yalnızca buzdolabında 1 ay

Malzemeler

1 küçük kavanoz için (yaklaşık 350 ml):

  • 250 g süzme bal (ham, ısıtılmamış; kestane, ayçiçeği ya da çiçek balı)
  • 125 ml (yarım su bardağı) Elma Sirkelerimizden biri (asitliği en az yüzde 5)
  • 1 baş sarımsak (yaklaşık 10 diş), soyulmuş
  • İsteğe bağlı: 1 dal taze kekik ya da 2–3 ince limon kabuğu şeridi

Kaşık ölçüleri: çay kaşığı 5 ml, tatlı kaşığı 10 ml, yemek kaşığı 15 ml; su bardağı 250 ml. Temiz ve tamamen kuru, kapaklı bir cam kavanoz gerekir.

Hangi bal? Koyu ve aromalı ballar (kestane, karakovan, ayçiçeği) sarımsağın keskinliğini daha iyi dengeler; açık renkli çiçek balı daha yumuşak bir oksimel verir. Önemli olan balın ham olmasıdır: Isıtılmış, sonradan inceltilmiş ya da aroma eklenmiş ürünler bu tarife uygun değildir. Donmuş (kristalleşmiş) balı ılık su banyosunda, en fazla 40 °C'de yumuşatabilirsiniz.

Yapılışı

Daye Hatun masada oturmuş, cepheden görülüyor; bakır kâseden ince dilimlenmiş sarımsakla dolu cam kavanoza koyu bal akıtıyor, gözleri akan balda

Bal ince bir şerit hâlinde sarımsağın üzerine akar; ardından canlı sirke gelir.

  1. Kavanozu hazırlayınız. Kavanozu ve kapağını sıcak, sabunlu suyla yıkayıp iyice durulayınız ve tamamen kurutunuz. Neden? Kavanozda kalan su balı seyreltir; seyrelen bal mayalanmaya başlar.
  2. Sarımsağı dilimleyiniz. Sarımsak dişlerini soyup keskin bir bıçakla 2 mm inceliğinde dilimleyiniz. Neden ince? Sarımsak asidi düşük bir sebzedir; ince dilim, sirkenin asidinin dilimin içine kısa sürede işlemesini sağlar. Dilimleri 10 dakika bekletiniz; kesilen sarımsakta kokulu bileşikler bu sürede oluşur.
  3. Bal ve sirkeyi karıştırınız. Balı ve sirkeyi bir kâsede, bal tamamen çözülene kadar karıştırınız. Balı ısıtmayınız.
  4. Kavanoza alınız. Sarımsak dilimlerini (ve isterseniz kekiği ya da limon kabuğunu) kavanoza koyunuz, üzerine bal-sirke karışımını dökünüz. Temiz bir kaşıkla karıştırıp dilimlerin tamamen sıvının altında kaldığından emin olunuz.
  5. Buzdolabında demlendiriniz. Kapağı kapatıp kavanozu hemen buzdolabına koyunuz. İlk iki gün günde bir kez kavanozu ters düz edip sarımsakların her yanının sıvıyla buluşmasını sağlayınız. Oksimeliniz 3 gün sonra kullanıma hazırdır.

Nasıl kullanılır?

  • Salata sosu: 1 yemek kaşığı oksimel, 3 yemek kaşığı zeytinyağı ve bir tutam tuzu çırpınız; roka, kırmızı lahana ve nar taneli bir kış salatasına çok yakışır.
  • Marinat: 2 yemek kaşığı oksimeli 2 yemek kaşığı zeytinyağı, biraz kekik ve pul biberle karıştırıp tavuğu ya da kök sebzeleri bir gece bekletiniz. Pişen yemekte canlı sirke ısıdan etkilenir; sofrada üzerine birkaç damla taze oksimel gezdiriniz.
  • Ilık içecek: Bir su bardağı ılık suya (en fazla 40 °C) 1–2 tatlı kaşığı oksimel karıştırınız; isterseniz bir dilim limon ekleyiniz.
  • Sarımsak dilimleri: Kavanozdaki tatlı-ekşi sarımsakları peynir tabağında, mezelerin yanında ya da ince doğrayıp salatada yiyebilirsiniz.

Koyu ahşap masada kalaylı bakır tepside sarımsaklı bal oksimeli kavanozu; masada bakır sahanda fırın tavuk, nar taneli kış salatası, Ramazan pidesi, Kütahya tabakta baharatlı armut turşusu, oyalı yazma ve cam fincanda ılık oksimel

Oksimelli tavuk, nar taneli kış salatası ve bir fincan ılık oksimel: kış sofrasının tatlı-ekşisi.

Mutfağın Bilimi

Mutfağın Bilimi: Bal neden bozulmaz, seyrelince neden mayalanır? Balın yalnızca yüzde 17–18'i sudur ve bu su, şekere sıkıca bağlıdır. Mikroplar böyle bir ortamda suyu kendilerine çekemez; ozmoz tersine çalışır ve onları kurutur. Balın bir enzimi de az miktarda hidrojen peroksit üretir. Bu yüzden ham bal yıllarca bozulmadan durur. Bal suyla seyreltildiğinde ise bu kalkan kalkar: Balın içinde doğal olarak bulunan mayalar uyanır, karışım köpürür, ekşir ve mayalanmanın yönünü evde kontrol etmek zorlaşır. Bu tarifte suyun yerini canlı sirke alır; sirkenin asidi mayaların çalışmasına izin vermez.

Mutfağın Bilimi: Sarımsak neden ince dilimlenir, karışım neden buzdolabında bekler? Sarımsak asidi düşük bir sebzedir ve yağın ya da koyu bir şurubun içinde, havasız ve ılık bir ortamda bırakıldığında güvenlik riski taşır. Güvenliği sağlayan, sirkenin asidinin sarımsağın içine işlemesidir. Koyu bal bu işlemeyi yavaşlattığı için sarımsağı ince dilimliyor, sirkeyi bal ağırlığının yarısı kadar tutuyor ve kavanozu ilk andan buzdolabına koyuyoruz. Soğuk ve asit birlikte, sarımsak asitlenene kadar geçen süreyi güvenli kılar.

Mutfağın Bilimi: Sarımsak maviye dönerse? Asitli ortamda sarımsak dilimlerinin bazen yeşile ya da maviye dönmesi zararsızdır; sarımsağın kükürtlü bileşiklerinin kendi amino asitleriyle tepkimesinden doğan pigmentlerdir. Ayrıntısını Ateşli Turşu Suyu tarifimizde anlatmıştık.

Neden Sofranızda Olmalı?

Bu oksimel üç eski dostu bir araya getirir. Ham bal, şekerin yanında küçük miktarlarda polifenoller, enzimler ve doğal asitler taşır; balın bu bileşikleri üzerine yapılan klinik araştırmaların derlendiği incelemeler, onu sağlıklı beslenmenin bir parçası olarak değerlendirir. Sarımsak, kesildiğinde oluşan kükürtlü bileşikleriyle üzerinde en çok çalışılan mutfak bitkilerinden biridir. Canlı sirkeyle birlikte yenen bir öğünde ise yemek sonrası kan şekeri ve insülin yükselişinin daha yumuşak seyrettiği, tokluk hissinin uzadığı küçük ölçekli insan çalışmalarında gösterilmiştir. Oksimel aynı zamanda sofraya tuz ve yağ eklemeden derin bir lezzet katar. Bal içerdiği için bir tatlandırıcı gibi, ölçülü kullanılır.

Buradaki araştırma bulguları bu bitkilerin kendisi ve ekstreleri incelenerek elde edilmiştir. Fermantasyonun bitkisel bileşenleri dönüştürerek bazı durumlarda daha kolay emilen yeni formlar ortaya çıkarabildiği bilinmektedir; bu dönüşümün söz konusu etkilere nasıl yansıdığına dair araştırmalar ise sürmektedir.

Bal içerdiği için bir yaşından küçük bebeklere verilmez. Bal bir şekerdir; kan şekeri düzenleyici ilaç kullananlar ve diyabeti olanlar hekimine danışmalıdır. Sarımsak kan sulandırıcı ilaçlarla etkileşebilir; bu ilaçları kullananlar ve ameliyat öncesi dönemde olanlar dikkatli olmalıdır. Mide ve reflü hassasiyeti olanlar oksimeli her zaman yemekle ya da bol suyla seyrelterek kullanmalıdır.

Püf Noktaları ve Sık Yapılan Hatalar

Balı suyla seyreltip oda sıcaklığında bekletmek. Seyrelen bal mayalanır, köpürür ve kontrolden çıkar. Suyun yerini canlı sirke alır, kavanoz buzdolabında durur.

Balı ısıtmak. Isı balın enzimlerini ve aromasını bozar. Donmuş balı en fazla 40 °C'de yumuşatınız.

Bütün diş sarımsak kullanmak. Asit bütün dişin ortasına geç ulaşır. Sarımsağı 2 mm inceliğinde dilimleyiniz.

Sirkeyi azaltmak. Sirke bu tarifin hem tadı hem güvencesidir; bal ağırlığının yarısından aza inmeyiniz.

Islak kavanoz kullanmak. Kavanozdaki su balı seyreltir. Kavanozu tamamen kurutunuz.

Oda sıcaklığında saklamak. Sarımsaklı bal ve sarımsaklı yağ karışımları oda sıcaklığında risklidir. Kavanoz yalnızca buzdolabında durur.

Saklama ve Güvenlik

Oksimeli yalnızca buzdolabında saklayınız ve 1 ay içinde tüketiniz. Her seferinde temiz ve kuru bir kaşık kullanınız; sarımsak dilimleri sıvının altında kalmalıdır. Balın dibe çökmesi ya da hafif bulanıklık doğaldır; kullanmadan önce karıştırınız. Kavanozda köpürme, kapakta kabarma, ekşimiş ya da mayamsı bir koku, yüzeyde küf görürseniz tadına bakmadan dökünüz. Emin olamadığınızda dökmek her zaman doğru karardır.

Bu Tarifin Sirkeleri

Daye Hatun canlı sirkeleri pastörize edilmez, tamamen katkısızdır ve her biri dalından şişeye aynı uzmanın elinden geçer; titrasyonla ölçülmüş asitlikleri yüzde 5 ve üzerindedir. Bu tarifte hiçbir şey ısıtılmadığı için sirkenin canlılığı ve aroması olduğu gibi korunur.

Bu tarifte kullandığımız

Şunlarla da deneyebilirsiniz

Dikkat: Sirkeler her zaman suyla seyreltilerek tüketilmelidir. Bu tarifteki sirke miktarı lezzet ve koruma içindir; azaltılmamalıdır. Bal içerdiği için bir yaşından küçük bebeklere verilmez. Kan şekeri, tansiyon vb. düzenleyici ilaç kullananların hekimine danışması önerilir; desteklerin kullanılması esnasında doktorunuzun önerdiği tedavi (insülin dahil) aksatılmadan sürdürülmelidir.

Size özel kullanım kılavuzu için Instagram hesabımız @dayehatunsirke üzerinden bize ulaşabilirsiniz.

İlgili Yazılar

Kaynaklar

  1. Samarghandian S, Farkhondeh T, Samini F. Honey and health: a review of recent clinical research. Pharmacognosy Research. 2017;9(2):121–127.
  2. Bayan L, Koulivand PH, Gorji A. Garlic: a review of potential therapeutic effects. Avicenna Journal of Phytomedicine. 2014;4(1):1–14.
  3. Östman E, Granfeldt Y, Persson L, Björck I. Vinegar supplementation lowers glucose and insulin responses and increases satiety after a bread meal in healthy subjects. European Journal of Clinical Nutrition. 2005;59(9):983–988.
  4. Mandal MD, Mandal S. Honey: its medicinal property and antibacterial activity. Asian Pacific Journal of Tropical Biomedicine. 2011;1(2):154–160. (Balın su aktivitesi ve koruyucu özellikleri)
  5. USDA, National Institute of Food and Agriculture. Complete Guide to Home Canning, Guide 6. 2015. (Sarımsak gibi asidi düşük sebzelerin asitlendirilmesi ve buzdolabında saklanması)

Bu tarifle ilgili sorunuz mu var?

Denediniz, takıldığınız bir yer mi oldu, ya da merak ettiğiniz bir şey mi var? Bize yazınız; sorunuzu okuyup yanıtlayalım. Sık sorulan soruları, adınızı vermeden bu yazının "Sık Sorulan Sorular" bölümüne ekliyoruz. Size özel kullanım kılavuzu için de aynı adreslerden bize ulaşabilirsiniz.

Instagram'dan yazın E-posta gönderin

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı, tedavi veya tıbbi tavsiye yerine geçmez.
© Daye Hatun · Fermente Akademi. İçerik ve görseller izinsiz kopyalanamaz.

Etiketler: Tarif, İçecek, Oksimel, Sirkengübin, Bal, Sarımsak, Canlı Sirke, Salata Sosu, Kış
Kasım 05, 2026
Listeye dön
cultureSettings.RegionId: 0 cultureSettings.LanguageCode: TR
Çerez Kullanımı

Sizlere en iyi alışveriş deneyimini sunabilmek adına sitemizde çerezler(cookies) kullanmaktayız. Detaylı bilgi için Kvkk sözleşmesini inceleyebilirsiniz.