Her Sebzeye Mayalı Turşu: Ana Tarif, Tuz Tablosu ve Ev Yapımı Turşu Baharatı

Her Sebzeye Mayalı Turşu: Ana Tarif, Tuz Tablosu ve Ev Yapımı Turşu Baharatı

Turşu kurmak için her seferinde ayrı bir tarif aramanıza gerek yok. Mayalı turşunun bütün sırrı üç şeydedir: doğru miktarda tuz, sebzenin salamuranın altında kalması ve sabır. Bu üçünü öğrendiğinizde pazarda gördüğünüz her taze sebze, birkaç gün sonra kavanozunuzda ekşi, kıtır ve canlı bir turşuya dönüşebilir.

Bu ana tarif, "Turşu Sanatı" dizimizde tek tek anlattığımız mayalı turşuların ortak iskeletidir. Önce sebzeye göre tuz ve süre tablosunu, ardından örnek olarak bir karışık kış turşusunu veriyoruz; yazının sonunda da kendi turşu baharatınızı nasıl hazırlayacağınızı anlatıyoruz. İki yolun farkını Turşunun İki Yolu, tuzun inceliklerini Salamura Rehberi yazımızda bulabilirsiniz.

Mayalı turşu ana tarifi kartı: verim 1 litrelik 1 kavanoz, hazırlık 30 dakika, tuz sebzeye göre litrede 40–60 gram, mayalanma 18–22 °C'de 5–14 gün, saklama buzdolabında 2 ay

Sebzeye Göre Tuz ve Süre

Tuz miktarı sebzeye göre değişir. Sulu ve yumuşamaya yatkın sebzeler (salatalık, domates, biber, bamya) daha fazla, sıkı dokulu kök sebzeler daha az tuz ister. Aşağıdaki değerler, yayımladığımız mayalı turşu tarifleriyle aynıdır; evde garantici seçimdir. Karışık bir kavanoz kuruyorsanız, içindeki sebzelerden en yüksek tuzu isteyeninkini seçiniz.

Mayalı turşu tuz ve süre tablosu: salatalık, yeşil domates, biber ve iri lahana litrede 50 gram; bamya 60 gram; havuç, turp, pancar, karnabahar ve kereviz 40 gram; süreler 5 günden 6 haftaya

Malzemeler: Karışık Kış Turşusu

1 litrelik 1 cam kavanoz için örnek:

Sebzeler (yaklaşık 600 g)

  • 200 g havuç, 1 cm kalınlığında çubuklar
  • 200 g karnabahar, küçük çiçekler
  • 100 g kırmızı turp, 5 mm dilimler (salamurayı pembeleştirir)
  • 100 g kereviz kökü, çubuklar
  • 4 diş sarımsak, hafifçe ezilmiş
  • 1 yemek kaşığı ev yapımı turşu baharatı (aşağıda) ya da 1 tatlı kaşığı hardal tohumu ve 1 çay kaşığı karabiber
  • 1–2 kuru kırmızı acı biber (isteğe bağlı)
  • 2–3 taze asma, vişne ya da defne yaprağı

Salamura (litrede 40 g tuz)

  • 1 litre içme suyu (klorlu şebeke suyunu kaynatıp soğutunuz)
  • 40 g iyotsuz, katkısız salamura tuzu (yaklaşık 2 yemek kaşığı + 1 çay kaşığı)
  • İsteğe bağlı: önceki bir mayalı turşudan 2–3 yemek kaşığı salamura (mayalanmayı hızlandırır)

Kaşık ölçüleri: çay kaşığı 5 ml, tatlı kaşığı 10 ml, yemek kaşığı 15 ml (1 yemek kaşığı salamura tuzu yaklaşık 17 g). Bu kavanoz için yaklaşık 450–500 ml salamura yeter; artanı buzdolabında saklayıp seviye düşerse tamamlarsınız.

Yapılışı

Daye Hatun Doğu Türkistan'da Kaşgar'ın eski şehrinde, oymalı ahşap sütunlu bir Uygur evinin eyvanında oturmuş, tahta üzerinde sarı ve turuncu havuçları çubuk çubuk kesiyor; önünde karnabahar, kırmızı turp ve boş bir kavanoz

Sebzeler aynı kalınlıkta kesilir ki hepsi aynı hızda ekşisin.

  1. Salamurayı hazırlayınız. Suyun bir kısmını ılıtıp tuzu eritiniz, kalan soğuk suyla tamamlayınız. Salamura kavanoza oda sıcaklığında girmelidir; sıcak salamura sebzenin üzerindeki laktik asit bakterilerine zarar verir.
  2. Sebzeleri hazırlayınız. Sebzeleri soğuk akan suda yıkayınız; toprağı yoksa fazla ovalamayınız, üzerlerindeki laktik asit bakterileri turşunun asıl işçileridir. Ezik ve lekeli kısımları ayırınız. Aynı kalınlıkta kesiniz. Bütün salatalıkta çiçek ucunu 3–5 mm kesiniz, bütün biberi ve domatesi kürdanla deliniz.
  3. Kavanozu doldurunuz. Temiz bir kavanozun dibine yaprakların birini, sarımsağın yarısını ve baharatı koyunuz. Sebzeleri sıkıca ama ezmeden diziniz, kalan sarımsağı aralarına yerleştiriniz. Kavanozun omzunda 3–4 cm boşluk bırakınız.
  4. Salamurayı dökünüz. Salamurayı sebzelerin üzerine dökünüz; sebzeler en az 2 cm salamuranın altında kalmalıdır. Kavanozu masaya hafifçe vurarak sıkışan havayı çıkarınız. En üste kalan yaprakları seriniz, üzerine temiz bir cam ağırlık ya da küçük bir kavanoz koyunuz.
  5. Mayalanmaya bırakınız. Kapağı gevşek kapatıp kavanozu bir tabağın içinde, güneş görmeyen bir köşede 18–22 °C'de bekletiniz. 2–3 günde bir kapağı açıp gazı salınız, salamura seviyesini kontrol ediniz.
  6. Tadına bakınız, buzdolabına alınız. Tablodaki süre dolmaya yakın temiz bir çatalla tadınız. Ekşiliği beğendiğiniz gün kapağı sıkıca kapatıp kavanozu buzdolabına alınız.

Mayalanma yolunda mı? İkinci üçüncü günden itibaren salamura bulanıklaşır, kavanozun içinden ince kabarcıklar yükselir, ekşimsi temiz bir koku gelir; sebzelerin parlak rengi matlaşır. Bunların hepsi istenen işaretlerdir. İşaretlerin tamamını ve nelerin "dur" dediğini Turşunuz Yolunda mı? yazımızda anlattık.

Karadeniz'de, Altındere vadisine bakan ahşap bir yayla evinin balkonunda sonbahar sofrası: oyma ahşap kâsede karışık mayalı turşu, bakır sahanda mıhlama, mısır ekmeği, cam fincanlarda ıhlamur; arkada sisli vadi ve kayalıklar

Karadeniz'de bir sonbahar sabahı: mıhlama, mısır ekmeği ve bir kâse karışık mayalı turşu.

Ev Yapımı Turşu Baharatı

Turşu baharatı, salamuraya koku veren kuru baharatların karışımından başka bir şey değildir; hazırını almanıza gerek yoktur. Aşağıdaki karışım yaklaşık ¾ su bardağı tutar; 1 litrelik kavanoza 1 yemek kaşığı yeter.

  • ¼ su bardağı sarı hardal tohumu
  • 2 yemek kaşığı dereotu tohumu
  • 2 yemek kaşığı tane karabiber
  • 2 yemek kaşığı kişniş tohumu
  • 1 yemek kaşığı yenibahar tanesi
  • 1 çay kaşığı bütün karanfil
  • 5 defne yaprağı, elle ufalanmış

Hepsini ağzı sıkı kapanan bir kavanozda karıştırınız; serin ve karanlık bir yerde 1 yıla kadar saklanır. Damak zevkinize göre değiştirebilirsiniz: Doğu usulü bir koku için kimyon ve çemen tohumu, sıcak bir koku için bir parça tarçın ve kuru zencefil, acı sevenler için kuru kırmızı biber ekleyebilirsiniz. Bütün baharatlar salamurayı berrak tutar; öğütülmüş baharat ise bulandırır ve dibe çöker.

Mutfağın Bilimi

Mutfağın Bilimi: Kavanozda kimler çalışır? Sebzenin üzerinde her zaman az sayıda laktik asit bakterisi vardır. Tuzlu salamura, bozucu mikropları frenlerken bu bakterilere yol açar. İlk günlerde Leuconostoc türleri öne çıkar: Şekeri laktik asidin yanında karbondioksite de çevirirler; kabarcıklar ve bulanıklık onlardandır. Ortam ekşidikçe sahneyi aside daha dayanıklı Lactobacillus türleri devralır ve pH 4'ün altına iner. Salamuraya sirke koymamamızın nedeni de budur: Sirke bu ilk ekibi baskılar.

Mutfağın Bilimi: Tuz neden sebzeye göre değişir? Salatalık ve domates gibi sulu sebzeler kavanozda suyunu salamuraya bırakır ve onu seyreltir; dokuları da pektini parçalayan enzimlere karşı hassastır. Bu yüzden daha yüksek tuz isterler. Havuç ve turp gibi sıkı dokulu kök sebzeler ise daha az tuzla da kıtır kalır. Tuzun asıl görevi bakterileri seçmektir: Az tuz bozuculara, çok tuz ise laktik asit bakterilerinin de yavaşlamasına yol açar.

Mutfağın Bilimi: Neden hep salamuranın altında? Laktik asit bakterileri havasız ortamı sever; küf ise ancak havayla buluştuğu yerde yaşar. Salamuranın üstüne çıkan tek bir sebze parçası küfün kapısıdır. Ağırlık, yaprak örtüsü ve dar ağızlı kavanoz bu kapıyı kapatır.

Neden Sofranızda Olmalı?

Mayalı turşu, kavanozunda canlı laktik asit bakterileri taşıyan, ısıl işlem görmemiş bir fermente gıdadır. On haftalık bir insan çalışmasında, her gün birkaç porsiyon fermente gıda tüketen yetişkinlerde bağırsak mikrobiyotasının çeşitliliğinin arttığı ve kanda iltihapla ilişkili bazı göstergelerin azaldığı bildirilmiştir. Bu ana tarifin bir başka değeri de mevsimi değerlendirmesidir: Bahçede ya da pazarda bol olan her sebze, israf edilmeden kışın sofrasına taşınır. Konunun geniş anlatımı Mayalı Lahana Turşusu tarifimizin "Bilim Ne Diyor?" bölümündedir.

Buradaki araştırma bulguları bu bitkilerin kendisi ve ekstreleri incelenerek elde edilmiştir. Fermantasyonun bitkisel bileşenleri dönüştürerek bazı durumlarda daha kolay emilen yeni formlar ortaya çıkarabildiği bilinmektedir; bu dönüşümün söz konusu etkilere nasıl yansıdığına dair araştırmalar ise sürmektedir.

Mayalı turşu tuz taşır; tansiyon ve böbrek rahatsızlığı olanlar porsiyonlarına dikkat etmelidir. Uzun mayalanmış gıdalar tiramin ve histamin içerebilir; MAO inhibitörü grubundan ilaç kullananlar ve histamine hassas olanlar hekimine danışmalıdır.

Püf Noktaları ve Sık Yapılan Hatalar

Tuzu gözle koymak. Tuz taneleri farklı olduğu için kaşık yanıltır. Tuzu tartıyla ölçünüz; tablodaki değerin altına inmeyiniz.

Sıcak salamura dökmek. Sıcaklık laktik asit bakterilerini öldürür. Salamura oda sıcaklığında olmalıdır.

Salamuraya sirke eklemek. Sirke mayalanmayı başlatan bakterileri baskılar, turşu iki yolun arasında kalır.

Kavanozu ağzına kadar doldurmak. Mayalanmada çıkan gaz salamurayı yükseltir; 3–4 cm boşluk bırakınız.

Farklı kalınlıkta kesmek. İnce parçalar ekşiyip yumuşarken kalın parçalar çiğ kalır. Aynı kalınlıkta kesiniz.

Taze fasulyeyi çiğ kurmak. Çiğ taze fasulye lektin taşır; mayalı turşuya önerilmez. Fasulye için haşlamalı Taze Fasulye Turşusu tarifimizi kullanınız.

Kavanozu güneşe ya da sobanın yanına koymak. Sıcakta mayalanma hızlanır, turşu yumuşar ve ekşimsi kokular oluşur. Serin, güneş görmeyen bir köşe seçiniz.

Saklama ve Güvenlik

Mayalanması tamamlanan turşuyu buzdolabında, ağzı kapalı kavanozda saklayınız ve 2 ay içinde tüketiniz. Her seferinde temiz bir çatal kullanınız; kalanlar salamuranın altında kalmalıdır. Yüzeyde ince, beyaz bir tabaka erken fark edilirse alınır ve altı kontrol edilir. Siyah, yeşil ya da renkli küf, sümüksü ve yumuşamış sebze, kötü ya da çürük koku görürseniz turşuyu tadına bakmadan atınız.

Bu Tarifin Sirkeleri

Mayalı turşu sirkesiz kurulur; asidini kendi bakterileri üretir. Sirke ise sofrada, turşunun yanına kurulan salatada ve sirke turşularımızda yerini alır. Daye Hatun canlı sirkeleri pastörize edilmez, tamamen katkısızdır ve her biri dalından şişeye aynı uzmanın elinden geçer; titrasyonla ölçülmüş asitlikleri yüzde 5 ve üzerindedir.

Salata ve sofra için

Dikkat: Sirkeler her zaman suyla seyreltilerek tüketilmelidir. Mayalı (laktofermente) turşuya sirke eklenmez; salatadaki sirke miktarı yalnızca lezzet içindir. Bu tarif tuz içerdiğinden, tuz kısıtlaması olanlar porsiyonlarına dikkat etmelidir. Kan şekeri, tansiyon vb. düzenleyici ilaç kullananların hekimine danışması önerilir; desteklerin kullanılması esnasında doktorunuzun önerdiği tedavi (insülin dahil) aksatılmadan sürdürülmelidir.

Size özel kullanım kılavuzu için Instagram hesabımız @dayehatunsirke üzerinden bize ulaşabilirsiniz.

Bu Ana Tarifle Kurulan Turşularımız

İlgili Yazılar

Kaynaklar

  1. Breidt F, McFeeters RF, Pérez-Díaz I, Lee CH. Fermented vegetables. In: Doyle MP, Buchanan RL, eds. Food Microbiology: Fundamentals and Frontiers. 4th ed. ASM Press; 2013:841–855.
  2. Hutkins RW. Microbiology and Technology of Fermented Foods. 2nd ed. Wiley-Blackwell; 2019. (Sebze fermantasyonunda Leuconostoc ve Lactobacillus'un art arda gelişi)
  3. USDA, National Institute of Food and Agriculture. Complete Guide to Home Canning, Guide 6: Preparing and Canning Fermented Foods and Pickled Vegetables. 2015.
  4. Wastyk HC, Fragiadakis GK, Perelman D, et al. Gut-microbiota-targeted diets modulate human immune status. Cell. 2021;184(16):4137–4153.

Bu tarifle ilgili sorunuz mu var?

Denediniz, takıldığınız bir yer mi oldu, ya da merak ettiğiniz bir şey mi var? Bize yazınız; sorunuzu okuyup yanıtlayalım. Sık sorulan soruları, adınızı vermeden bu yazının "Sık Sorulan Sorular" bölümüne ekliyoruz. Size özel kullanım kılavuzu için de aynı adreslerden bize ulaşabilirsiniz.

Instagram'dan yazın E-posta gönderin

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı, tedavi veya tıbbi tavsiye yerine geçmez.
© Daye Hatun · Fermente Akademi. İçerik ve görseller izinsiz kopyalanamaz.

Etiketler: Tarif, Turşu, Turşu Sanatı, Mayalı Turşu, Laktofermente, Ana Tarif, Tuz Oranı, Turşu Baharatı, Karışık Turşu, Kış Turşusu
Kasım 05, 2026
Listeye dön
cultureSettings.RegionId: 0 cultureSettings.LanguageCode: TR
Çerez Kullanımı

Sizlere en iyi alışveriş deneyimini sunabilmek adına sitemizde çerezler(cookies) kullanmaktayız. Detaylı bilgi için Kvkk sözleşmesini inceleyebilirsiniz.